बहुदल आयो गणतन्त्र आयो
गरिब जनताले आज के पायो
जति बिरोध गर नेता छन् चुप
आपूm आपूm मिली भाग बण्डा लायो

गाइजात्रा देशमा चलिरहेछ
भ्रष्टचारको बत्ती बलिरहेछ
किन हो कुन्नी सबै मौनतामा छन्
निर्धक्क भ्रष्टचार बढिरहेछ 

व्यक्तिवादी मुद्दा बोकी नगर है त्र्रmान्ति

व्यक्तिवादी मुद्दा बाट आउँदैन शान्ति
सफलता प्राप्त हुन्छ  सर्वहित मुद्दा
त्यसैबाट नफैलियोस् जनतामा भ्रान्ति

आजभोली चर्कदो छ धार्मिक युद्ध हेर
मानबता हराउँदो छ काटमार धेर
हिंसामार्ग त्याग्नै पछ सुमार्गलाई धर्न
सर्बहित धर्मकर्म बुझौं नगरी बेर

आजका बाहरू

कथा
सदानन्द अभागी

आजका बाहरू र हिजोका बाहरूमा के  फरक देखिन्छ र ? निकै फरक  । हेरम् न डाँडाघरे साहिँला को जीवन इतिहास र पल्ला बारीका माहिलाको दैनिक जीवनी । आकाश पातालको भिन्नता । विकासमा भनौं या संस्कारमा या अध्ययनमा भनौं पेशामा ।  डाँडा धरे साहिँलाको जीवन इतिहास निकै रोचक छ । ऊ राजनैतिक हिसावले हेर्दा राणा शासनमा जन्म्यो । पेशाको सिावले ऊ खाटी किसान थियो । उसका घरमा २ हल गोरु थिए, आठ भैंसी थिए ।  घरमा काम गर्ने श्रीमती छोरा ४ भाइ र बुहारी चार थिए । बसीखाने र सेवागर्न पर्ने बा र आमा अति बृद्ध थिए । राणाशासन भए पनि गरिखाने सिधासाधा जनताको लागि त्यति असहज थिएन । थाकखोलाको नून र बटौलीको मटितेल साहिँलाले बर्षमा एकदुई पटक लिन जान पथ्र्यो । धेरै घिउ भएमा छोरा साना छँदा दुई पटकसम्म बटौली जानु पथ्र्यो । छोरा ठूला भएपछि छोराहरू बटौली जाने गर्दथे । साहिँलाले आमाबाको राम्रो सेवा गर्दथे । साहिँलाले बाबालाई र साहिँलीले सासूलाई शरीरमा मालिस गर्दर्थे । समयमा खाना खुवाउने र रोग अनुसारको वनस्पतिको पहिचान गरी जडीबुटी खोजी औषधी उपचार गर्दथे । सबै जना स्वस्थ थिए । घरमा राम्रो संस्कार बसेको थियो । छोराबुहारीलाई पनि साहिँला साहिँले आफ्नो रीतिरिवाजलाई अक्षरस लागु गराएका थिए । समयको परिवर्तको साथ साथै राजनीतिक परिवर्तनले पनि बाटो लियो राणाशासन ढल्यो प्रजातन्त्र आयो। स्कुलहरू खुले, पढ्नुपर्छ भन्ने लहर चल्यो । कान्छो छोरा सानो थियो । पढ्न पठायो । ठूलो छोराबुहारीका छोराछोरी जन्मी सकेका थिए । ती पनि पढ्न जान थाले । माहिला र साहिँला छोरा भारतीय सेनामा भर्ना भएका थिए । घर सम्पन्न थियो । यसै कर्ममा दिन वित्तै गए घरमा काम गर्ने छोरा बुहारीको आयस्रोत भनेको कृषि हो तर त्यो भने बाकै अधिनमा हुन्थ्यो । त्यो धनमा सबैको हक लाग्थ्यो । लाहु्रेहरूको कमाई बढी हुन्थ्यो । जे दिन चाहान्थे घरमा दिन्थे राख्न चाहेको उनकै साथमा हुन्थ्यो ।
संयुक्तपरिवारलाई व्यवस्थापन गर्न सहज थिएन । लाहुरेहरूका श्रीमतीले आफ्ना श्रीमानको कमाइ भएको देख्थे, छुट्टिन रहर गर्थे । साहिँलाले पनि सबै गतिविधि हेरेर अनि छोरा आएपछि अलग अलग गराइ दियो । यस्तै हो जेठो मर्कामा प¥यो । बुढाबुढीले पुरानो घर र कान्छो छोेरो समाते, छोडेको अंश व्यहोर्ने जेठो बन्यो । न त सम्पत्ति नै थियो न घरगोठ । साहिँलो धेरै बुढो भएको थिए धेरै बाँच्न सकेन । ऊ म¥यो । गाउँका इष्टमित्रहरू जम्मा भए । मुर्दा लाँदा बाटो अगाडि लाने चलन थियो । एक थान बाटो मगाइयो । बाटो तन्काएर फिजाइयो । मलामीहरूको लस्कर पनि धेरै लामो थियो । मलामी र बाटोको लम्बाइ देखेर बाटोमा हेर्नेवालाले धनी घरको कुनै भद्रभलाद्मि होला भनेर काने खुसी गर्न थाले । जीवित छँदा पनि साहिँलाको इज्जत राम्रै थियो । घाटमा मलामीहरूले साहिँलाको गुनको बयान गर्न थाले । छोरो जेठाको पनि सबैले खुला दिलले प्रशंसा गरे । एकले भन्यो पितृभक्त रहेछ । अर्काले भन्यो बाबा आमाका निकै सेवा ग¥यो । अर्कोले भन्दै थियो छोरो होस् त यस्तो पो !
पल्लाबारीका माहिलाको जन्म नेपालको विकासको क्रम धेरै अघि बढिसकेको थियो । स्कुल कलेज र विश्व विद्यालय खुलिसकेका थिए । ठाउँ ठाउँमा पक्की सडकहरू निर्माण भै सकेका थिए । पढ्न चाहाने र पढाउने क्षमता भएका हरूले छोरा छोरीलाई उच्च शिक्षा गराइ रहेका थिए । माहिलाले पनि वि.ए. पास गरिसकेको थियो । ऊ पल्लाबारीकै माध्यमिक विद्यालयमा शिक्षक थियो । घरको काम गर्नेमा माहिली थिई । माहिलाका बाबाआमा पनि बुढा भै सकेका थिए । विमार भए हस्पिटलमा जाने गर्दथे । विस्तारै गाउँले जडीबुटीको प्रयोग कम भै सकेको थियो । आधुनिकताले जरो गाडी सकेको थियो । अवत बाबु आमाको शरीरले मालिस पाउन सक्दैनथ्यो । बसी बसी गर्न सक्ने काम गर्नु पर्छ । बसी बसी कस्ले दिन सक्छ खान ? आपूm माष्टर छोरा छोरी पढ्न जाने, म एउटीले कति काम गर्नु । आगो पूm पूm गर्न पर्दैन । गैसको चुलो छ बसी बसी भात पकाउन पनि सकिन्छ । बसेपछि उठाउन पर्ने ती बुढी सासूले कसरी भात पकाउन सक्नु ।आँखाबाट आँसु झार्दै सबै कुरा सुन्नु पर्दथ्यो ।  मानवता कता कता भाग्न थालेको थियो । मानिस व्यस्तता तिर लम्केका थिए तर उपलब्धी भने शून्य थियो । पश्चिमीया संस्कृतिले स्थान ओगटेको थियो । क्रिश्चियन धर्मको प्रचार प्रसार विभिन्न बाहना बनाएर गरिदै थियो । संसारमा एउटामात्र हिन्दुराष्ट्र नेपालमा जनताको चाहना नहुँदा नहुँदै पनि संविधानमा धर्म निरपेक्ष शब्द थपियो । भएका उद्योगहरूलाई निजि करण गरियो । गलत मानिसको हातमा पर्न गए छ । उद्योग फस्टाउला भन्दा बन्द हुँदै गए । उद्योगका रोजगारहरू पनि वेरोजगार हुँदै गए । आफ्नो देशले रोजगार दिन नसकेपछि लाहुरे बन्ने क्रम बढ्दै गयो । लाहुरे धेरै जसो ब्रिटिसको फौजमा, नभए भारतको फौजमा त्यति नभए भारतको कम्पनीहरूमा जागिर खान मानिसहरू जान थाले । विभिन्न देशबाट नेपालको लागि छात्रबृत्ति आउन थाल्यो । अध्ययनको क्रममा नेपाली विद्यार्थीहरू विदेशिन थाले । कोही सरकारको निर्देशन अनुरूप फर्केर नेपाल आउन थाले भने कोही विदेशमै बस्न थाले । अवत दोस्रो मुलुकको (भारतको) जागिर खोज्न जाने क्रम अरब र मलेसियातिर बढ्न थाल्यो । धनिका छोराले चाहे अध्ययन भिसामा होस् या वर्किङ भिसामा अमेरिका, युरोपका विभिन्न देशहरू, अस्ट्रेलिया कोरिया जापान के कसरी हुन्छ जान थाले । पल्लाबारीका माहिलाले पनि एउटा छोरालाई छात्रबृत्तिको कोटामा  अमेरिका पठाए । आर्को छोराले राम्रोसँग अध्ययन गर्न सकेन र कोरिया पठाए । शिक्षक जस्तो जागिर खाएर राष्ट्र निर्माण गर्ने खालको शिक्षा प्रदान गर्नु र राष्ट्रप्रेमी जनसक्तिको उत्पादन गर्नुको सट्टा वेरोजगारी अभ्ययन गराएर न स्वदेशमा केही गर्न सक्ने न विदेशमा गएर राम्रो जागिर गर्न पाउने अवस्था सिर्जना भयो । नेतृत्व वर्गले पनि देशका युवालाई देशमै रोजगारी दिएर राख्न सक्नु पर्छ भन्ने सोच नै बनायो । विभिन्न देशसँग श्रम सम्झौता गरेर युवाहरूलाई विदेश पठाउन नै जोड ग¥यो । यसरी सबैको सोच नै विदेश पठाउने नै रह्यो । पल्लाबारीका माहिलाको अहिले बोली चाली नै फरक छ । 'म माष्टर् भएर के भयो खोइ ? छोराले यति कमायो पढाइ पनि गर्र्दै छ ।'  यसरी विदेश पठाउन आजका बाहरूले प्रतिस्पर्धा गर्न थाले । विदेशमा पठाउन सकेकोमा आजका बाहरूले गौरव महसूस गर्दछन् । बाहरूले छोरालाई विदेश पठाउन घर घडेरी राम्र राम्रा गैरी खेत पनि बाँकी राखेनन् । कसैका छोराले लगानी गरेको पैसा विदेशमा गएर कमाएर तिर्न सफल भए भने कसैको लास बाकसमा नेपाल आउन थाले । दर्दनाक अवस्थालाई जान्दा जान्दै  आजका बाहरू विदेश पठाउन मरिहत्ते गरिरहेका छन् ।  विदेश जानेको लर्को दिन प्रतिदिन बढ्दै छ । आज गाउँका खेती योग्य जमिन बाँझिन थाले । आजका बाआमा पिडी कुरेर बसेका छन् । शरीर चल्दैन, मझेरीमा फल्दैन , खाना पाक्दैन, खाना पकाउने मानिस भए पनि  नखुवाए पेटमा चारो पर्दैन । बिरामी भए हस्पिटलमा कुर्ने मानिस हुँदैन । मरे लास उठ्दैन । करिव महिनादिन अधि पल्लाबारीका माहिलाको मृत्यु भयो । बिमार भएको दिन देखि दुबै छोरालाई फोन गरियो । आउँछौं भन्ने जवाफ आए पनि एक हप्ता लास मुर्दा घरमा रह्यो । दुबै छोराले आउन नसक्ने असमर्थता जनाए ।
आजका बाहरूको छोरा विदेशमा पठाउने रहरले गर्दा बुढेसकाल दयनीय भएको छ । सरकारले विश्वभरीमा  प्राकृतिक सुन्दरताले सजिएको  देशलाई व्यवस्थापन गर्न नसकेकाले मरुभूमीमा धकेलेको छ । नेपालका विद्यार्थीहरूले नेपालमा भविष्य छैन भन्ने धारणा पोख्दै अफवाह फैलाइएको छ । धन्य सरकार,  धन्य आजका बाहरू, आफ्नो भविष्य निर्माण आफै गरिन्छ भन्ने धारणा विर्सेर विदेशमा भविष्य खोज्ने युवा युवतीहरू ।