१ं सर, नमस्कार! आराम हुनुहुन्छ? वर्तमान दिनचर्या केसरी बिताइरहनुभएको छ ?
नमस्कार सर । म आरामै छु । हाल मेरो दैनिकीहरू तीनवटा काममा व्यतित हुँदै गएका छन्। सर्बप्रथम घरको काममा सहभागी हुनु , दोस्रो काम साहित्य लेखन र साहित्यिक कृतिहरू अध्यन गर्नु र तेस्रो काम समाज सेवा (जेष्ठ नागरिक जिल्ला संघको अध्यक्ष भएको नाताले जेष्ठ नागरिक संस्थालाई सम्बद्र्धन गराउनुमै व्यस्त छु) ।
२.यतिखेर कुनै नया कृति तयार गर्दै हुनुहुन्छ कि?
स्वर्गको यात्रा भन्ने महाकाव्य (गरुण पुराणको कथामा आधारित ) धेरै वर्ष भयो पुरा गर्न सकेको छैन । त्यसमा पनि समय दिन पर्ने हो त्यति समय दिन सकेको छैन तापनि यसलाई तयार गर्नै पर्छ भन्ने मनमा लागेको छ । समालोचना लेखनले निरन्तरता पाइराखेको छ र विभिन्न पत्रपत्रिकाम प्रकाशन भै राखेका छन् ।
३. छयहत्तरौं वर्षमा पदार्पण गर्नुभएको छ,कसरी बितेजस्तो लाग्छ यो समय ?
यसको जवाफ कसरी दिने खोई ? बालककालदेखि हालसम्मका सबै दिनको स्मरण गर्दा बृहत ठेली नै बन्न जान्छ तर हलुका रूपमा लिने हो भने यी दिन ख्यालख्यालमै बिते जस्तो लाग्छ ।
४. कृषि प्रविधि र यसका बिउबीजन,माटोपानी ,उर्बरक जस्ता तमाम वैज्ञानिक कुरामा र साहित्य सृजनामा लाग्दाका केही मीठा–नमीठा अनुभव भए जान्न पाऊँन ?
कृषि प्रविधि र यसका बिउबीजन,माटोपानी ,उर्बरक जस्ता तमाम वैज्ञानिक कुराहरू मेरो जीवन निर्वाह गर्ने वाटो(जागि) हो । यसमा मैले थुप्रै परिश्रम गर्नु प¥यो । खास गरेर मुख्य पढाईको विषय पशुपालन रह्यो । जागिर स्थाई माटो विज्ञानमा भइयो तर पनि म माटोमा नै भिजे थुप्रै कृतिहरू, लेख रचनाहरू प्रकाशनमा ल्याएँ, नेपाल टेलीभिजन र रेडियो मार्फत सन्देश प्रवाह गरें । यी काम मेरा जीवनका मिठा अनुभव भए । यसै सन्दर्भमा माटो जाँचगर्ने प्रयोगशाला निर्माण गर्दा मसिन जडान गर्दा,दक्ष जनशक्तिको अभावको कारण सहजरूपमा माटो मल जाँच गर्ने तरिका तथा मेशिनको अभाव र बजेटको समेत कमी भएको बेलाके गर्ने के नगर्ने भन्ने सोच पलाउँदा दिक्क पनि लागेर आउँथ्यो तर गर्छु र गर्न सकिन्छ भन्ने अठोट भित्र मनबाटै पलाएर आउँदा नमिठा चीज पनि मिठोमा हुँदारहेछन् । सबैले भोग्न पर्ने दैनिकी तीतो मिठो अनुभवको मैले पनि गरें ।
कुरा रह्यो साहित्य सिर्जनाको । यस विषयमा साहित्य मेरो रुचिको विषय हो । यसमा शब्द चयन र संयोजन जस्ता विषय ् छन्दको ज्ञानको अभावले गर्दा छन्दशास्त्रीहरूको माझमा बस्दा केही कम आनन्द भएको महसूस गरेको छु
५.यति वेला 'सदानन्दको जीवन,कर्म र व्यक्तित्व' शोधग्रन्थ प्रकाशित हुँदैछ ,के यसअघि पनि कुनै आफ्ना कृति र जीवनीबारे यस्तो शोध भएको थियो?
मेरो व्यक्तित्व र कृतित्वको दुई सोधपत्रहरू भएका छन् । पौडेल, दुर्गा, (२०६४), साहित्यकार सदानन्द अभागीको जीवनी, व्यक्तित्व र कृतित्वको अध्ययन (अप्रकाशित स्नातकोत्तर शोधपत्र), भरतपुर, वीरेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस र गड्तौला, गंगाराम, (२०७२), सदानन्द अभागीको जीवनी, व्यक्तित्व र कृतित्वको अध्ययन, (अप्रकाशित शोधपत्र), कीर्तिपुर, त्रिभुवन विश्वविद्यालय । गंगारामको सोधपत्रमा सदानन्द अभागी गंगाधर जैसी रिजालको नाति कलाधरको छोरा हुनुपर्नेमा बासुदेवको नाती हुन गएको छ ।गंगाधर र बासुदेव सहोदर दाजुभाइ थिए । वंशावली विवरणमा गंगाधरको नाती, कलाधरको छोरा पंक्तिमा हुन पर्नेमा बासुदेवको पंक्तिमा राखिएकोले त्रुटी भएको छ ।
६.जीवन वास्तवमा के रहेछ सदानन्द सर?
मेरो बुझाइमा जीवन संघर्ष हो । जो संघर्ष गर्न सक्छ उसको जीवन सफल हुन्छ संघर्षबाट भाग्ने मानिस कहिल्यै सफलता हाँसिल गर्न सक्दैन भन्ने रूपमा परिभाषित गर्थे तर दिन बित्तै जाँदा, अनुभव बटुल्दै जाँदा जीवन के रहेछ भन्नु भन्दा जीवन के रहेनछ भन्न मन लाग्छ ।जीवन पूmल पनि हो अनि काँडा पनि हो । जीवन हाँसो पनि हो र रोदन पनि हो,जीवन स्वर्ग पनि हो र नर्क पनि हो । समुच्चमा संसारिक जीवनको एक उच्चतम् क्रीडास्थल हो । जन्मेदेखि मर्ने वेलासम्म विभिन्न खेल खेल्दाखेल्दै संसार छाड्दछम् ।
७. तपाईंले अहिले र निकट भविष्यमा के के गर्ने योजना बनाउनुभएको छ ?
कुनै पनि कामको लक्ष हाँसिल गर्न योजना बनाएर काम गर्नुपर्छ तर मैले कुनै खास योजना बनाएको छैन ।त्यसैले जेजति उपलब्धी हाँसिल गर्नु पर्ने थियो त्यति हाँसिल गर्न सकेको छैन तर लेखन र समाज सेवालाई बाँचुन्देर, शरीरले साथ दिने बेलासम्म निरन्तरता दिने बिचारभने जीवन्त छ ।
८.आफ्ना सन्ततिलाई र साहित्यका पाठकहरूलाई एक स्रष्टाका हैसियतले के सन्देश दिन चाहनुहुन्छ?
आजको संसार सांघुरो घेरामा बाँधिएको छ । मिनट मिनटमा संसारका हरेक क्रियाकलाप हामिले सुन्न सक्छौ टिभी द्वारा देख्न सक्छौ त्यसो हुँदा समय सुहाउँदो भएर अगाडी बढ्न सक्नु पर्छ । अध्ययन र लेखन कर्म नै सबैसँग प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष जोडिने माध्यम हुन् । सिर्जनाले मानिसलाई परिवर्तनको पाठ सिकाउँछ र सिर्जनाकारलाई अमरत्व प्रदान गर्छ । अति व्यस्तताको अवस्थामा पनि केही समय अध्ययन र सिर्जनामा लागौं मानिसको यो अमूल्य जीवनलाई साकार तुल्याउँ ।
९. त्रिवेणी साहित्य प्रतिष्ठान (र परिषद् समेत )बाट प्रकाशित कृति र यसका कर्मबारे केही टीका टिप्पणी सुनौ न ?
त्रिवेणी साहित्य प्रतिष्ठानको पूर्वरूप त्रिवेणी साहित्य परिषद थियो । यसले साहित्यको क्षेत्रमा गहकिलो काम गर्र्दै नवलपरासीको साथै छिमेकी जिल्ला चितवन लगायत विविध स्थानहरूलाई समेट्दै साहित्य सम्मेलन, कविगोष्ठि, स्रष्टासम्मान, नगद पुरस्कार र कृति प्रकाशनको क्षेत्रमा अतुलनीय काम गरेको थियो ।हाल यस्को कार्यगत गतिशीलताले गर्दा त्रिवेणी साहित्य प्रतिष्ठानको रूपमा परिणत भएको छ । प्रतिष्ठानमा परिणत भएपछि साहित्यिक कार्यक्रम, कृतिप्रकाशन र सदस्यता बृद्धिको क्षेत्रमा कार्यगत तीब्रता बढ्दै गएको छ । यस प्रतिष्ठानको नेतृत्वदायी भूमिकामा डा. नारायणप्रसाद खनाल अग्रणीरूपमा रहनुको साथै गोविन्दराज विनोदी लगायत सम्पूर्ण त्रिवेणी साहित्य प्रतिष्ठानका परिवारको महत्वपूर्ण योगदान छ भन्दा अन्यथा लाग्ने छैन । यस्तो महत्वपूर्ण प्रतिष्ठानको आजीवन सदस्य हुन पाएकोमा आपूmलाई गौरान्वित ठान्दछु । मेरा सिर्जना 'मोहनीको मीठो म्वाइँ –कवितासङ्ग्रह र 'पाल्पालीका गजलमा दृष्टि'(समालोचनासङ्ग्रह) यसै प्रतिष्ठानले प्रकाशन गर्नुको साथै मेरै बारेमा पाल्पा निवासी राम ज्ञावली, द्वारा सिर्जना गरिएको 'सदानन्दको जीवन, कर्म र व्यक्तित्व' शोधग्रन्थ पनि यसै प्रतिष्ठानबाट हुनगइरहेको छ । उक्त शोधग्रन्थको सम्पादन गर्न र प्रकाशन व्यवस्थनपनमा अहोरात्र खट्नु भएकोमा आदरणीय÷अग्रज, समालोचक, तथा बरिष्ठ साहित्यकार डा.नारायणप्रसाद खनालज्यू, जीवन, कर्म र व्यक्तित्व' शोधग्रन्थलाई आद्योपान्त पढेर लेखकलाई सुझाव एवम् शुभकामनारूपी धारणा राखिदिनुहुने आदरणीय÷अग्रज तथा बरिष्ठ साहित्यकारहरू प्रा.डा. चूडामणि बन्धु र गोविन्दराज विनोदी ज्यूको साथै त्रिवेणी साहित्य प्रतिष्ठान परिवारप्रति आभारव्यक्त गर्दछु ।
१०.नवलपरासीको नेपाली साहित्यले राष्ट्रिय साहित्य निर्माणमा के कसरी योगदान गर्न सक्ला सर ?
म त भन्छु नवलपरासीको नेपाली साहित्यले राष्ट्रिय साहित्य निर्माणमा वर्तमान परिपेक्षमा नै योगदान पु¥याएको छ । नवलपरासी विभाजन नहुँदा, यसको योगदान अझै बढी थियो तर विभाजित नवलपरासी(नवलपुर क्षेत्र)मा पनि उच्च स्तरीय साहित्यकार छन् र उच्चस्तरीय साहित्य सिर्जना भएकाछन् । नेपाली साहित्यको स्तर राष्ट्रिय मात्रै नभएर अन्तराष्ट्रियस्तरमा प्रतिस्पर्धामा जान यहाँका उच्चकोटीका कृतिहरूको अंग्रेजी लगायत अन्य भाषामा अनुवाद गर्न सक्नु पर्छ ।अनुवादित लेख र।चनालाई प्रचार प्रसार गर्नुपर्छ । आधुनिक प्रविधिहरूको प्रयोग गरेर लेखिएका लेख रचनाहरूलाई राष्ट्रिय र अन्तराष्ट्रिय पाठक सामु पु¥याउन सक्नुपर्छ । खोज अनुसन्धानमा लाग्नु पर्छ ।
११.अन्तमा सरलाई केही थप कुरा सोधेको भए हुन्थ्यो जस्तो लागेको भए कृपया त्यसको पनि जानकारी पाऊँन सर ?
यस विषयमा यति वेला 'सदानन्दको जीवन,कर्म र व्यक्तित्व' शोधग्रन्थ प्रकाशित हुँदैछ भन्ने प्रश्न डा. सावले मथि उठाउनु भयो । 'तपाइँकै बारेमा लेखिएको कृतिमा' राम ज्ञावलीले पनि केही भन्नु हुन्छ भन्ने प्रश्न राख्नु भएको थियो तर मैले कुनै टिप्पणी गर्नु हतारिनु हुन्छ भन्ने जवाफ दिएको थिएँ तर आज एउटा कुरा यहाँ राख्नुपर्ने देखियो र्। त्यो कुरा के भने 'सदानन्दको जीवन,कर्म र व्यक्तित्व' शोधग्रन्थमा सहभागी सम्पूर्ण साहित्यकार,शुभेच्छुककर्ता भूमिकाकार, घरपरिवार, मेरा हाकिमहरू, मसँग काम गर्ने सहकर्मी साथिहरू, मैले काम गरेका क्षेत्रका कृषक परिवारहरू ,कलाकार, चित्रकार,पत्रकार,विभिन्न साहित्यिक संस्थाहरू,पत्र पत्रिकाहरू, टेली भिजनहरू इष्टमित्र, बन्धुवान्धव,आदि आदि सम्पूर्णको म प्रतिको आदरभावले गर्दा आज मेरो गौरवमय इतिहासको निर्माण भएको छ । यी सबै मेरा सदृश्य देवता हुन् । यी देवताको पूजा आराधना नै सच्चा भगवान भक्ति हुनेछ भन्दै जीवित देवताहरू तथा मृत्यपितृहरू सबैमा हार्दिक आभार व्यक्त गर्दछु ।
धन्यवाद
२०७८ साल माघ महिना २२ गते
