My Grandpa
My grand pa is really famous in Nepal. His name is Sadananda Abhagi.He is a great scientist. He is also an author /writer.He is a very hard worker.He helps a lot of people .I am thankful to have a hard working grand pa.Love you.
May 8, 2022
जगत्प्रसाद रिजाल र विमला रिजाल
"पसिनाको बूँद बूँदमा मोतीका दाना तप्किरहेका हुन्छन् ।"
एउटा मध्यम बर्गीय पविार र दुर्गम ठाँउमा जन्मेर पनि अति संघर्षपूर्ण र अथक प्रयास र उच्च अभिलाषा र आकांक्षाको कारण बुबालाई आफ्नो शिक्षा प्राप्त गर्नुभएको कारणले जहिले पनि शिक्षालाई प्राथमिकतामा राख्नु भयो । शिक्षाग्राहीले नै समाजको चेतनास्तरमा र सामाज परिवर्तन हुन्छ भन्ने मान्यताको कारण आफ्ना सन्ततिमात्र हैन हाम्रा समकालीन बालबालिकालाई शिक्षाको लागि सधैँ उत्प्रेरणा र उर्जा दिइराख्नु भयो । पारिवारिक हिसाबले हेर्दा मेरा आमाहरू दुई जना र हाम्रा दाजुभाइ दिदी बहिनी गरी सात जना हुँदा हामी तात्कालीन अवस्थामा हामी ठूलो परिवारभित्र पर्ने र उक्त सदस्यहरूको पालन पोषण, शिक्षा दीक्षामा व्यवस्थापन गर्न एकल अभियानमा डट्न प¥यो ।आमाहरूमा सामान्य लेखपढ(कनिकुथी नाममात्र लेख्न सक्नु) त्यसमा पनि कट्टर समाजको बन्धनमा रहेर, घरको कृषिलाई सञ्चालन गर्दै, पढीकन कुन काम हलो जोती दूधमाम, छोराछोरी पढाएर के हुन्छ? त्यसमा पनि छोरीलाई किन पढाउने आदि तर्क वितर्कमा छोराछोरी सबैले पढ्नु पर्ने भावनाको जागरण घर र समाजमा ल्याउनु निश्चय नै बुबाको लागि चुनैतीको विषय थियो । बुबाले भन्ने गर्नु हुन्थ्यो–"म जुनकाममा लाग्छु, कालले छाड्ला तर म त्यसलाई पुरा नगरी छाड्दिन ।" यो अठोट उहाँमा आज पनि जीवितै छ । उहाँको जीवनको संघर्षलाई सहज विश्लेषण गर्न सकिदैन । पढ्नु भयो पशुपालन, लोकसेवामा उत्तीर्णहुनुभयो ; माटो विज्ञानमा । माटोवैज्ञानिक भएर काम गर्नु त्यति सहज थिएन तर माटो विज्ञानको क्षेत्रमा उहाँले गरेको संघर्षले नयाँ मोड ल्यायो, जो उहाँका सुपेरिवेक्षक तथा मातहतमा कार्यरत सहकर्मीहरूका विचार यसै कृतिमा पढ्न पाइन्छ । उहाँको माटो विज्ञानको क्षेत्रमा गरेको कामको उच्च मूल्याङ्कन गर्दै श्री ५को सरकारले उच्चतम् "गोर्खा दक्षिण बाहु चौथो" पदले विभूषित ग¥यो । यतिमात्र नभइ स्विस सरकारबाट सञ्चालित दिगो भू–व्यवस्थापन कार्यक्रमबाट पनि सम्मानित हुनुभयो ।
हाम्रो पढाइको लागि र कमाएर खान समस्या नपरोस भनेर पहाडको जग्गा बेचेर, नवलपरासी बसाई सरियो । हाम्रो प्राथमिक शिक्षा कावासोतीबाटै पुरा भयो । उच्च शिक्षाहाँसिल गर्न कावासोतीको पढाइ स्तरीय नभएको महसूस गरी म बालकुमारी कलेज नारायणगढ जाने विचार गरेँ । घर सल्लाह भयो । म नारायणगढ पढ्न जान थाले । मेरो जेठी दिदी राधा तिवारी जसलाई हामी सर्वमान्यको संज्ञा दिन्छौँ,ले घरको कुनै समस्या आएमा बाबाआमासँग सल्लाह गरेर हामीलाई सुझाव दिनु हुन्थ्यो । दिदीको कुरालाईहामी सबैले ग्रहण गथ्र्यौँ । समाज सेवाको लागि मरिहत्ते गर्ने बानीले गर्दा उहाँ सबैकी प्रिय हुनुहुन्छ । एवम् रितले म पढाइमा वाणिज्य शास्त्र लिएर त्रिुवन विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर पास गरेँ । बुबाको चाहना थियो लोकसेवा तयार गरेर सरकारी जागीर खाने तर मैले बुबाको यो चाहना भने पूरा गर्न दिइन । मैले निजिक्षेत्र जहाँ राम्रो तलब पाइन्छ त्यहीँ मैले आफ्नो सीप बेच्ने कुरा बाबालाई सुनाएँ र त्यसै गरेँ । बाबाले देश सेवाको लागि थुप्रै मिहिनेत गर्नु भयो तर मैले भने सीप बेचेर आफ्नो र छोराछोरीको राम्रो व्यवस्थापन गरेको छु ।
यो सीप बेच्नसक्ने अवस्थासम्म पु¥याइदिने मार्गदर्शन भने बुबाकै हो । उहाँको मार्गदर्शनबाट हाम्रो परिवार हिजोको जस्तो अभावमा रहिरहन परेको छैन । मैले बाबाबाट पाएको ज्ञान भनेको काम गरेर खानुपर्छ र परिश्रमबाट डराउनु हुँदैन । "पसिनाको बूँद बूँदमा मोतीका दाना तप्किरहेका हुन्छन् । यिनै मोतीका दानालाई समयमै टिप्न र सदुपयोग गर्न सके द्रव्यमा शिखर चुम्न सकिन्छ ।" यो बुबाको अमृतवाणीले गर्दा मैले पसिनाको बूँद बूँदमा मोती टिप्दै छु र शिखर चुम्दैछु । बाबाका अठोट धेरै छन् । वर्णन गरे एउटा कृति नै तयार हुन्छ । साहित्य बुबाको अध्ययनको विषय हैन तर त्यो उहाँको स्वअध्ययन र रुची हो । आफ्नो रुचिमा पनि उहाँले इतिहास कायम गरिसक्नु भएको छ । बाबाको दीर्घायुको कामना गर्दै विदा चाहन्छु ।
डिलकुमारी रिजाल
"हामी दुई सौताका साहस,बल र मेलमिलापले सबै कर्म र कर्तु मिल्यो ।"
डिलकुमारी रिजाल सदानन्द अभागीकी जेठीश्रीमतीहुन् । उनको धारणा माग गर्दा पहिला उनले आफ्नो वैवाहिक समयदेखी हालसम्मका परिवारमा भए गरेका कर्मलाई यसरी प्रस्तुत गर्नुभयो – ''हामी दुईको विवाह २०२४ साल फागुनको २९ गते भयो । उहाँ पर्वत कुश्माको नारायण मा.वि.मा पढाउनु हुन्थ्यो । म ग्यादी फाँटमा जन्मेकी एकल पुत्री आमा बुबाको निकै प्यारमा हुर्केकी । शंकर पोखरीको ओरालो उकालोमा काम गर्न निकै कठिन हुन्थ्यो । दिन वित्दै गए छोरा जन्म्यो र तात्कालै मृत्युवरण भयो । यही समयमा उहाँ काठमाडौँ तिर लाग्नु भयो घरकी जेठी बुहारी भएको नाताले घरको सबै काम मैलै नै गर्नु पथ्र्यो । त्यतिबेला आजको जस्तो सञ्चार सुविधा थिएन । एकवर्ष पछि उहाँ सरकारी जागीरे भएर चितवन आउनु भयो । चितवनमा सानो जे.टि.ए स्तरको जागीर त्यति बेला यातायातको सुविधा थिएन चिठीपत्रको चलन पनि त्यति चल्दैनथ्यो । चितवनबाट घरमा आए पछि चितवनमा म पनि साथमै गएँ । सानो जागीर घरभाडामा लिएर बस्दा खर्चले धान्न मुस्किल, गर्मी, मच्छड आदिको कारणले गर्दा म त्यहाँ बस्न सकिन र पर्वत आइयो । पर्वत आए पछि मेरा जुम्ल्याहा छोरी जन्मे । ती पनि आफ्नो बाटो लागे । जीवन दुःखमय वित्दै जान थाले । श्रीमानको बानी परिवारलाई केही रकम दिनु पर्छ भन्ने थिएन । उहाँको बानी कमाएको जति घर मूलीलाई दिनु पर्छ र घरमूलिले सबै परिवारको व्यवस्था मिलाउँछ भन्ने हुन्थ्यो । केही दिन परे सबैलाई बराबर दिने गर्नु हुन्थ्यो । हालसम्म पनि यो बानी उहाँमा जीवितै छ । हामी दुबै आआफ्ना स्वभावका थियौँ । उहाँले आफ्नो बानी नछाडने गर्नुपर्छ भने पछि त्यसैमा लाग्ने म पनि आपूmले चाहेको कुरा हुनै पर्छ भन्नेमा अडिकहुन्थे । यसले गर्दा काम गर्दा कहिले काँही असहजता खडा हुन्थ्यो । हामीमा सुमधुर प्रेम पनि थियो । एक अर्कामा खुबै माया गर्दछौँ । कहिले काँही एउटा गीत याद आउँछ "नदेखे कहाँ देखौ हुने देखे मयाँ बोलचालै नहुने" भने जस्तै भएको जस्तो भान हुने तर यस्ता कुरा धेरै बेर टिक्दैनथे अनि मुस्काउँथ्यौँ । मेरो एउटा गर्भ गए पछि । सन्तानको अभावमा पीर लाग्नु स्वाभाविक हुँदो रहेछ । मन छटपटिदो रहेछ । यसै बेलामा श्रीमानले दोस्रो विवाह गर्नु भयो । घरको काम निकै कडा थियो । नेपालको कानुनबमोजिम दोस्रो विवाह गर्न पाइँदैनथ्यो । म जन्मेको ठाउँमा कानुन जान्नेहरूको कमी थिएन । बहु विवाहमा मुद्दा हाल्ने सल्लाहकारहरू पनि आए । तर म यस्तो काममा लागिन बरू एउटा गीत सुनेकी थिएँ । त्यो गीतमा भनिएको थियो –"यस्तै रैछ कर्मको चाला भाग्य भए आउला पोइ कहाँ जाला ?" यही गीतलाई आधार बनाएँ । ढुक्कसँग बसेँ घरको काम गर्दै गएँ । बहिनीबाट छोरी जन्मिइ मबाट छोरा जन्मियो । श्रीमानको सरकारी सेवामा निकै खटेर काम गर्ने बानी र काम थाले पछि त्यो सफल हुनै पर्ने अठोट त्यसले गर्दा सरकारी सेवामा उहाँ निकै सफल हुनुहुन्थ्यो । सरकारले पञ्जाबमा अध्ययन गर्न पठायो । घरकालाई काम चाहिने हामीले बच्चालाई ध्यान दिनु पर्ने । गाउँका मानिस सबै परासीतिर लागे उनका सबै जग्गा हाम्रो घरकाले किन्न प¥यो । सबै ऋण काडेर जग्गा खाइयो । काम थपिदै गयो । ऋणको भारले गर्दा घरका सबैले ऋणबाट कसरी मुक्त हुनेतिर लाग्नु स्वाभाविक थियो । धाने व्याजमा पैसा काडेको हुँदा उत्पादनको ठूलो अंश व्याजमा जान्थ्यो । उहाँको तलब र छात्रवृत्तिमा पाएर कमाएको पैसा त्यही ऋणतिर्नमा नै गयो । ६÷६ महिनामा आउनु हुन्थ्यो र ल्याएका पैसा ऋण तिर्नमा जान्थ्यो । हामी सबैलाई निकै कम पैसा दिनु हुन्थ्यो । त्यो पैसाले हामीले घर चलाउन मुस्किल हुन्थ्यो । यसै गर्दै पञ्जाबको अध्ययन समाप्त भएपछि कालीकोटको कृषि विकास कार्यालयमा कार्यालय प्रमुख भएर काम गर्न थाल्नु भयो । कालिकोट पुगेपछि घरमा तीन जना जागीरेको तलब हुनथाल्यो । गाउँका मानिसबाट किनिएका जग्गाको ऋणबाट मुक्त भइयो । उहाँलाई जेटिए जागीर स्थायी भए पनि कृषि अधिकृत भने अस्थाइ थियो । कालीकोटबाट उहाँ पोखरा सरूवा भएर आउनु भयो । घरका पुराना घरहरू भत्काएर नयाँ राम्रो घर बनाउने योजना भयो । उहाँले गाउँमा घर बनाउने सहमत हुनु भएन तर घर बनेर नै छाड्यो । अब संयुक्त परिवार अलगिने तरखर हुन थाल्यो । संयुक्त परिवारबाट अलग हुन त्यति सहज हुँदो रहेनछ र सँगै बस्ने वातावरण पनि बन्दो रहेनछ । निकै असहज अवस्थाबाट अलगियो । ससुराबा आसाम तेलकम्पनीमा जागीरे हुनुहुन्थ्यो । सबै कुरा मिलाउन उहाँको उपस्थिति आवश्यक पर्दो रहेछ । उहाँको उपस्थिति नहुँदा नहुँदै पनि श्रावण महिनामा हामी अलगियौँ । सारा घरको काम अब म जिम्मा आयो । हामी दुई बहिनी(सौता सौता) मिलेर छोराछोरीको हेरचाह गनुपर्ने, उहाँको सरकारी जागीर अस्थायी भएकाले एकातिर जागीरमा कसरी स्थायी हुने अर्कोतिर घरपरिवार कसरी सञ्चालन गर्ने । निकै ठुलो समस्यामा पर्नु भयो । हामी दुईवटी श्रीमती भएकाले उहाँले ल्याएको भाडा पनि हामी कसैलाई दिनु हुँदैनथ्यो । आमालाई दिने गर्नुहुन्थ्यो । उहाँले छुट्टिने परिकल्पना नै गर्नुभएको थिएन । आफ्नो जाने भाडा र खाने खर्च पनि आमालाई नै दिनु भएको र अचानक अलग पकाएर खाने भनेपछि । उहाँको जाने र खाने खर्च पनि अंशवण्डमा प¥यो त्यो हिसाबतत्काल नभएर ससुराबा आसामबाट आएपछि गर्ने भएपछि हामीसँग मुखमुठी जोड्ने अवस्था निकै कमजोर भयो । जेहोस्् सरसापट गरेर जागीरमा पोखरा फर्किनु भयो । तत्काल माणिकलाल प्रधान उहाँको हाकिम हुनुहुन्थ्यो रे उहाँले घरको अवस्था र खर्चरहित भएको थाहा पाएर काठमाडौँ जाने र लोकसेवाको परीक्षा दिने व्यवस्था मिलाएको कुरा हामीलाई बताउनु भएको थियो । हाम्रो समस्या र घरपरिवार समेतको हेरचाह गर्नको लागि हाकिमको धेरै माया पाएको कुराहरू आज पनि सम्झने गर्नुहुन्छ । उहाँको असल गुणहरू मध्ये एउटा गुण भनेको कसैले सहयोग तथा कुनै उपलब्धी गरायो भने त्यसलाई स्मरण गरिराख्नुहुन्छ । आज पनि ४ जना (रामहरी शर्मा, रामचन्द्र गुप्त, माणिकलाल प्रधान र गोविन्दप्रसाद पाण्डे) उहाँका शुभचिन्तक हाकिमको नाम स्मरण गरी राख्नु हुन्छ । कोही न कोही पाखुरो पोई भने जस्तै उहाँका निकै खटेर काम गर्ने बानी इमान्दारिता, लगनशीलता, कर्तव्यनिष्ठ, बफादारिता, राष्ट्रियता, आर्थिक लोभरहित कामले गर्दा उहाँ सबैको प्यारो हुनुहन्छ । यसमा दुईमत छैन ।
हाम्रो छुट्टीभिन्नपछि हामी मध्यम वर्गीय परिवार, छोरा तीन र छोरी चार यिनीहरूको लालन पालन, शिक्षादीक्षा आदिलाई मध्यनजर राख्दै र पर्वतको जमिनको विक्रीबाट नवलपरासीमा धेरै जग्गा आउने भएको सबै सहज हुने देखिएपछि हामीले पर्वत छाड्ने निधो लियौँ । पर्वत छाडेर हालको बसोबास स्थानमा व्यवस्थित हुन पनि निकै समस्या भोग्नु प¥यो । जेहोस्् हामी दुई सौतामा साहस थियो बल थियो, हामी दुबैमा मेलमिलाप थियो र सबै कर्म र कर्तु मिलेर गयो । उहाँ (श्रीमानको) सुन्दर निर्देशन थियो । १० कठ्ठा जमिन खरिद गरेर बसोबास गर्न थालियो । भैँसी पालियो, निमेक खाइयो र श्रीमानको जागीरबाट तलबको हामीलाई दिने भनेर छुट्ट्याएर दिने रकममा कुनै दिन कमी आएन, नाक कानका सुन चाँदी जेजति थिए सबै बेचेर र पहाडको जग्गा बेचेर करिब तीन विघाको हाराहारीमा जग्गा बनाइयो र कावासोतीको बसाइलाई स्थायित्व दिइयो । राम्रा घर नभए पनि साधारण घरहरू सबैको लागि निमार्ण गरिएका छन् । छोराछोरीको विवाह गरीयो । विवाहमा पनि अति मितव्ययिता अपनाइयो । न त छोरीको विवाहमा दाइजो दिइयो, न त बुहारी ल्याउँदा नै दाइजो ल्याइयो । आजको तुलनामा हेर्ने हो भने हाम्रा सात छोराछोरीको विवाहको लगानी जेजतिगरीयो त्यसले आजको एउटा विवाह उम्कदैन । हालसम्म छोराछोरी सबै आफ्नो काम गर्दै गएका छन् र हामी सबै सन्तुष्ट छौ ।
हाम्रो समाजमा संयुक्त परिवारहरू अलग हुने कुरा सर्वविदितै छ । आफू जागीरबाट घर आएपछि , सबै छोराहरू आआफ्नु पेशामा लागेपछि । छोराबुहारी हामी दुई बहिनीहरूको मनसाय बुझेपछि , मनोवैज्ञानिक तरिकाले उहाँले छोराहरूको कुनै कमाइको विवरण नमागी आफ्नो कमाइको बटबारा हामी सबैलाई लगाइ दिनुभयो । हामी बुढाबुढीलाई पनि दुःख नपरोस भन्ने कुरालाई ख्याल राख्दै जियाजियैको अंश लगाई दिनुभयो । हामी सबै लालापूर्जाका धनी छौ । यतिमात्र नभइ हाम्रो अवसानपछि जेठा छोरा जगत्ले मलाई पाल्ने र मेरो अंश खाने, कान्छा छोरा रामचन्द्रले आफ्नी आमा (पार्वती)को अंश खाने । आफ्नो अंश माहिला छोराले खाने भनी भावी हाम्रा सम्पत्तिको बटबारा यसरी टुङ्गिएको छ । 'आफै कमाउ, अघि बढ, आपसमा द्वन्द्व कहिल्यै नगर, मेरो दायित्व मैले पुरा गरेँ, हाम्रो बुढेसकालमा के गर्नु पर्ने हो र छोराछोरीको बाबुआमाप्रतिको दायित्व के हो त्यो आफै बुझ" भन्ने मेरो श्रीमानको छोराहरूलाई सन्देश छ ।
राम ज्ञवालीजी हजुरले हामीमा राखेका प्रश्नको जवाफमा भन्दा पनि एउटी गृहणीले भोग्न परेका सुद दुःखका कुराहरू मैले माथि उल्लेख गरेँ । मेरा श्रीमानबाट गर्दै आएका काममा मेरो नित्यान्तव्यक्तिगत अभिव्यक्ति बाहेक हाम्रा घरका परिवार (खास गरेर वहिनी पार्वती रिजालसमेत) ले अनुभूति गरेका हाम्रा साझा धारणाहरू केही यहाँ पस्कन्छु ।
ड्ड समयको सही सदुपयोग गर्नुपर्छ भन्ने उहाँको धारणा छ ।
ड्ड गर्छु भनी कुनै काममा लागेपछि ज्यान जाला तर त्यो काम पुरा गररै छाड्ने अठोट तथा जुनकाममा लागेको छ पुरा गरेर नै छाड्ने ।
ड्ड अर्काको दुःखमा आँखा रसाउने र अर्काको मुस्कानमा आपूm मुस्काउने ।
ड्ड घरको सम्पूर्ण काम तथा त्यसबाट हुने आय आर्जनलाई घरमूलिले मात्र नभइ सबैले समानताको आधारमा उपभोग गर्न पाउनु पर्छ भन्ने धारणा ।
ड्ड सबैको कल्याणकारीताको चाहना
ड्ड पदीय दायित्वमा निकै ख्याल गर्ने
ड्ड समाजप्रतिको चासो
ड्ड चन्दा तथा विवाह आदिमा निश्चित रकमको बटबारा र त्यसैमा आधारित भएर सहयोग गर्ने दानवीर हुँ भन्दै धनको धाक लगाउन मन नपराउने ।
ड्ड जातीय विभेदको अन्त्यको चाहना तथा जातभात छुवाछुतलाई अहम्ता हो भन्ने ठान्नु
ड्ड जुनसुकै काम पनि पुज्य हुन्छन् त्यसो हुँदा सबै काम सबैले गर्नुहुन्छ र गर्नुपर्छ भन्ने धारणा
ड्ड माटो तथा पृथ्वी आमा हुन् आमा भोकाउँछिन्, भोकलाग्यो भन्छिन् त्यसोहुँदा आमालाई पेटभरी खुवाउनु पर्छ र अनि मात्र हामी सन्तति मोटाघाटा हुन्छौ । त्यसो हुँदा आमालाई स्वच्छ खाना खुवाऊँ र हामी पनि स्वच्छ बनौ भन्ने धारणालाई पस्कने ।
ड्ड भगवानले हामीलाई पृथ्वीमा काम गरेर सिँगार्नु पर्छ भनेर पठाएका हुन् । त्यसो हुँदा पहिला काम अनि भगवान पूजा गर्नुपर्छ नत्र भने कर्महीन व्यक्तिले पूजा गर्छ भने त्यसलाई भगवानले चाकडी सम्झन्छन् भन्नेकुरा
ड्ड आत्मामा परमात्मा छन् । परमात्मालाई आत्मा बाटै चिन्नु पर्छ आदि थुप्रै सन्देशदाता हुनुहुन्छ उहाँ ।
ड्ड दिएर खान परोस् मागेर खान नपरोस्का धारणा बोक्नेवाला
ड्ड आफ्नो भाग्य आफै निर्माण गर्नुपर्छ अरू कसैले गर्दैन।
राम जी तपाईँले चाहेजति दिन सकेँ सकिनँ । सदानन्द अभागी एक सहनशील र कर्मीनष्ठ व्यक्तिहुन् जति व्याख्या गरे पनि पुग्दैन । आखिरमा मानिस सबै गुणले सम्पन्न छु भने पनि केही अवगुण त हुन्छन् नै उहाँमा आफै दाह्री बनाउने काममा भने निकै अल्छि हुनुहुन्छ भने चिया पकाएर खान भने अति सक्रिय । लेख्दा कलम अड्क्यो भने चिया पाकिहाल्छ ।
एउटा मध्यम बर्गीय पविार र दुर्गम ठाँउमा जन्मेर पनि अति संघर्षपूर्ण र अथक प्रयास र उच्च अभिलाषा र आकांक्षाको कारण बुबालाई आफ्नो शिक्षा प्राप्त गर्नुभएको कारणले जहिले पनि शिक्षालाई प्राथमिकतामा राख्नु भयो । शिक्षाग्राहीले नै समाजको चेतनास्तरमा र सामाज परिवर्तन हुन्छ भन्ने मान्यताको कारण आफ्ना सन्ततिमात्र हैन हाम्रा समकालीन बालबालिकालाई शिक्षाको लागि सधैँ उत्प्रेरणा र उर्जा दिइराख्नु भयो । पारिवारिक हिसाबले हेर्दा मेरा आमाहरू दुई जना र हाम्रा दाजुभाइ दिदी बहिनी गरी सात जना हुँदा हामी तात्कालीन अवस्थामा हामी ठूलो परिवारभित्र पर्ने र उक्त सदस्यहरूको पालन पोषण, शिक्षा दीक्षामा व्यवस्थापन गर्न एकल अभियानमा डट्न प¥यो ।आमाहरूमा सामान्य लेखपढ(कनिकुथी नाममात्र लेख्न सक्नु) त्यसमा पनि कट्टर समाजको बन्धनमा रहेर, घरको कृषिलाई सञ्चालन गर्दै, पढीकन कुन काम हलो जोती दूधमाम, छोराछोरी पढाएर के हुन्छ? त्यसमा पनि छोरीलाई किन पढाउने आदि तर्क वितर्कमा छोराछोरी सबैले पढ्नु पर्ने भावनाको जागरण घर र समाजमा ल्याउनु निश्चय नै बुबाको लागि चुनैतीको विषय थियो । बुबाले भन्ने गर्नु हुन्थ्यो–"म जुनकाममा लाग्छु, कालले छाड्ला तर म त्यसलाई पुरा नगरी छाड्दिन ।" यो अठोट उहाँमा आज पनि जीवितै छ । उहाँको जीवनको संघर्षलाई सहज विश्लेषण गर्न सकिदैन । पढ्नु भयो पशुपालन, लोकसेवामा उत्तीर्णहुनुभयो ; माटो विज्ञानमा । माटोवैज्ञानिक भएर काम गर्नु त्यति सहज थिएन तर माटो विज्ञानको क्षेत्रमा उहाँले गरेको संघर्षले नयाँ मोड ल्यायो, जो उहाँका सुपेरिवेक्षक तथा मातहतमा कार्यरत सहकर्मीहरूका विचार यसै कृतिमा पढ्न पाइन्छ । उहाँको माटो विज्ञानको क्षेत्रमा गरेको कामको उच्च मूल्याङ्कन गर्दै श्री ५को सरकारले उच्चतम् "गोर्खा दक्षिण बाहु चौथो" पदले विभूषित ग¥यो । यतिमात्र नभइ स्विस सरकारबाट सञ्चालित दिगो भू–व्यवस्थापन कार्यक्रमबाट पनि सम्मानित हुनुभयो ।
हाम्रो पढाइको लागि र कमाएर खान समस्या नपरोस भनेर पहाडको जग्गा बेचेर, नवलपरासी बसाई सरियो । हाम्रो प्राथमिक शिक्षा कावासोतीबाटै पुरा भयो । उच्च शिक्षाहाँसिल गर्न कावासोतीको पढाइ स्तरीय नभएको महसूस गरी म बालकुमारी कलेज नारायणगढ जाने विचार गरेँ । घर सल्लाह भयो । म नारायणगढ पढ्न जान थाले । मेरो जेठी दिदी राधा तिवारी जसलाई हामी सर्वमान्यको संज्ञा दिन्छौँ,ले घरको कुनै समस्या आएमा बाबाआमासँग सल्लाह गरेर हामीलाई सुझाव दिनु हुन्थ्यो । दिदीको कुरालाईहामी सबैले ग्रहण गथ्र्यौँ । समाज सेवाको लागि मरिहत्ते गर्ने बानीले गर्दा उहाँ सबैकी प्रिय हुनुहुन्छ । एवम् रितले म पढाइमा वाणिज्य शास्त्र लिएर त्रिुवन विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर पास गरेँ । बुबाको चाहना थियो लोकसेवा तयार गरेर सरकारी जागीर खाने तर मैले बुबाको यो चाहना भने पूरा गर्न दिइन । मैले निजिक्षेत्र जहाँ राम्रो तलब पाइन्छ त्यहीँ मैले आफ्नो सीप बेच्ने कुरा बाबालाई सुनाएँ र त्यसै गरेँ । बाबाले देश सेवाको लागि थुप्रै मिहिनेत गर्नु भयो तर मैले भने सीप बेचेर आफ्नो र छोराछोरीको राम्रो व्यवस्थापन गरेको छु ।
यो सीप बेच्नसक्ने अवस्थासम्म पु¥याइदिने मार्गदर्शन भने बुबाकै हो । उहाँको मार्गदर्शनबाट हाम्रो परिवार हिजोको जस्तो अभावमा रहिरहन परेको छैन । मैले बाबाबाट पाएको ज्ञान भनेको काम गरेर खानुपर्छ र परिश्रमबाट डराउनु हुँदैन । "पसिनाको बूँद बूँदमा मोतीका दाना तप्किरहेका हुन्छन् । यिनै मोतीका दानालाई समयमै टिप्न र सदुपयोग गर्न सके द्रव्यमा शिखर चुम्न सकिन्छ ।" यो बुबाको अमृतवाणीले गर्दा मैले पसिनाको बूँद बूँदमा मोती टिप्दै छु र शिखर चुम्दैछु । बाबाका अठोट धेरै छन् । वर्णन गरे एउटा कृति नै तयार हुन्छ । साहित्य बुबाको अध्ययनको विषय हैन तर त्यो उहाँको स्वअध्ययन र रुची हो । आफ्नो रुचिमा पनि उहाँले इतिहास कायम गरिसक्नु भएको छ । बाबाको दीर्घायुको कामना गर्दै विदा चाहन्छु ।
डिलकुमारी रिजाल
"हामी दुई सौताका साहस,बल र मेलमिलापले सबै कर्म र कर्तु मिल्यो ।"
डिलकुमारी रिजाल सदानन्द अभागीकी जेठीश्रीमतीहुन् । उनको धारणा माग गर्दा पहिला उनले आफ्नो वैवाहिक समयदेखी हालसम्मका परिवारमा भए गरेका कर्मलाई यसरी प्रस्तुत गर्नुभयो – ''हामी दुईको विवाह २०२४ साल फागुनको २९ गते भयो । उहाँ पर्वत कुश्माको नारायण मा.वि.मा पढाउनु हुन्थ्यो । म ग्यादी फाँटमा जन्मेकी एकल पुत्री आमा बुबाको निकै प्यारमा हुर्केकी । शंकर पोखरीको ओरालो उकालोमा काम गर्न निकै कठिन हुन्थ्यो । दिन वित्दै गए छोरा जन्म्यो र तात्कालै मृत्युवरण भयो । यही समयमा उहाँ काठमाडौँ तिर लाग्नु भयो घरकी जेठी बुहारी भएको नाताले घरको सबै काम मैलै नै गर्नु पथ्र्यो । त्यतिबेला आजको जस्तो सञ्चार सुविधा थिएन । एकवर्ष पछि उहाँ सरकारी जागीरे भएर चितवन आउनु भयो । चितवनमा सानो जे.टि.ए स्तरको जागीर त्यति बेला यातायातको सुविधा थिएन चिठीपत्रको चलन पनि त्यति चल्दैनथ्यो । चितवनबाट घरमा आए पछि चितवनमा म पनि साथमै गएँ । सानो जागीर घरभाडामा लिएर बस्दा खर्चले धान्न मुस्किल, गर्मी, मच्छड आदिको कारणले गर्दा म त्यहाँ बस्न सकिन र पर्वत आइयो । पर्वत आए पछि मेरा जुम्ल्याहा छोरी जन्मे । ती पनि आफ्नो बाटो लागे । जीवन दुःखमय वित्दै जान थाले । श्रीमानको बानी परिवारलाई केही रकम दिनु पर्छ भन्ने थिएन । उहाँको बानी कमाएको जति घर मूलीलाई दिनु पर्छ र घरमूलिले सबै परिवारको व्यवस्था मिलाउँछ भन्ने हुन्थ्यो । केही दिन परे सबैलाई बराबर दिने गर्नु हुन्थ्यो । हालसम्म पनि यो बानी उहाँमा जीवितै छ । हामी दुबै आआफ्ना स्वभावका थियौँ । उहाँले आफ्नो बानी नछाडने गर्नुपर्छ भने पछि त्यसैमा लाग्ने म पनि आपूmले चाहेको कुरा हुनै पर्छ भन्नेमा अडिकहुन्थे । यसले गर्दा काम गर्दा कहिले काँही असहजता खडा हुन्थ्यो । हामीमा सुमधुर प्रेम पनि थियो । एक अर्कामा खुबै माया गर्दछौँ । कहिले काँही एउटा गीत याद आउँछ "नदेखे कहाँ देखौ हुने देखे मयाँ बोलचालै नहुने" भने जस्तै भएको जस्तो भान हुने तर यस्ता कुरा धेरै बेर टिक्दैनथे अनि मुस्काउँथ्यौँ । मेरो एउटा गर्भ गए पछि । सन्तानको अभावमा पीर लाग्नु स्वाभाविक हुँदो रहेछ । मन छटपटिदो रहेछ । यसै बेलामा श्रीमानले दोस्रो विवाह गर्नु भयो । घरको काम निकै कडा थियो । नेपालको कानुनबमोजिम दोस्रो विवाह गर्न पाइँदैनथ्यो । म जन्मेको ठाउँमा कानुन जान्नेहरूको कमी थिएन । बहु विवाहमा मुद्दा हाल्ने सल्लाहकारहरू पनि आए । तर म यस्तो काममा लागिन बरू एउटा गीत सुनेकी थिएँ । त्यो गीतमा भनिएको थियो –"यस्तै रैछ कर्मको चाला भाग्य भए आउला पोइ कहाँ जाला ?" यही गीतलाई आधार बनाएँ । ढुक्कसँग बसेँ घरको काम गर्दै गएँ । बहिनीबाट छोरी जन्मिइ मबाट छोरा जन्मियो । श्रीमानको सरकारी सेवामा निकै खटेर काम गर्ने बानी र काम थाले पछि त्यो सफल हुनै पर्ने अठोट त्यसले गर्दा सरकारी सेवामा उहाँ निकै सफल हुनुहुन्थ्यो । सरकारले पञ्जाबमा अध्ययन गर्न पठायो । घरकालाई काम चाहिने हामीले बच्चालाई ध्यान दिनु पर्ने । गाउँका मानिस सबै परासीतिर लागे उनका सबै जग्गा हाम्रो घरकाले किन्न प¥यो । सबै ऋण काडेर जग्गा खाइयो । काम थपिदै गयो । ऋणको भारले गर्दा घरका सबैले ऋणबाट कसरी मुक्त हुनेतिर लाग्नु स्वाभाविक थियो । धाने व्याजमा पैसा काडेको हुँदा उत्पादनको ठूलो अंश व्याजमा जान्थ्यो । उहाँको तलब र छात्रवृत्तिमा पाएर कमाएको पैसा त्यही ऋणतिर्नमा नै गयो । ६÷६ महिनामा आउनु हुन्थ्यो र ल्याएका पैसा ऋण तिर्नमा जान्थ्यो । हामी सबैलाई निकै कम पैसा दिनु हुन्थ्यो । त्यो पैसाले हामीले घर चलाउन मुस्किल हुन्थ्यो । यसै गर्दै पञ्जाबको अध्ययन समाप्त भएपछि कालीकोटको कृषि विकास कार्यालयमा कार्यालय प्रमुख भएर काम गर्न थाल्नु भयो । कालिकोट पुगेपछि घरमा तीन जना जागीरेको तलब हुनथाल्यो । गाउँका मानिसबाट किनिएका जग्गाको ऋणबाट मुक्त भइयो । उहाँलाई जेटिए जागीर स्थायी भए पनि कृषि अधिकृत भने अस्थाइ थियो । कालीकोटबाट उहाँ पोखरा सरूवा भएर आउनु भयो । घरका पुराना घरहरू भत्काएर नयाँ राम्रो घर बनाउने योजना भयो । उहाँले गाउँमा घर बनाउने सहमत हुनु भएन तर घर बनेर नै छाड्यो । अब संयुक्त परिवार अलगिने तरखर हुन थाल्यो । संयुक्त परिवारबाट अलग हुन त्यति सहज हुँदो रहेनछ र सँगै बस्ने वातावरण पनि बन्दो रहेनछ । निकै असहज अवस्थाबाट अलगियो । ससुराबा आसाम तेलकम्पनीमा जागीरे हुनुहुन्थ्यो । सबै कुरा मिलाउन उहाँको उपस्थिति आवश्यक पर्दो रहेछ । उहाँको उपस्थिति नहुँदा नहुँदै पनि श्रावण महिनामा हामी अलगियौँ । सारा घरको काम अब म जिम्मा आयो । हामी दुई बहिनी(सौता सौता) मिलेर छोराछोरीको हेरचाह गनुपर्ने, उहाँको सरकारी जागीर अस्थायी भएकाले एकातिर जागीरमा कसरी स्थायी हुने अर्कोतिर घरपरिवार कसरी सञ्चालन गर्ने । निकै ठुलो समस्यामा पर्नु भयो । हामी दुईवटी श्रीमती भएकाले उहाँले ल्याएको भाडा पनि हामी कसैलाई दिनु हुँदैनथ्यो । आमालाई दिने गर्नुहुन्थ्यो । उहाँले छुट्टिने परिकल्पना नै गर्नुभएको थिएन । आफ्नो जाने भाडा र खाने खर्च पनि आमालाई नै दिनु भएको र अचानक अलग पकाएर खाने भनेपछि । उहाँको जाने र खाने खर्च पनि अंशवण्डमा प¥यो त्यो हिसाबतत्काल नभएर ससुराबा आसामबाट आएपछि गर्ने भएपछि हामीसँग मुखमुठी जोड्ने अवस्था निकै कमजोर भयो । जेहोस्् सरसापट गरेर जागीरमा पोखरा फर्किनु भयो । तत्काल माणिकलाल प्रधान उहाँको हाकिम हुनुहुन्थ्यो रे उहाँले घरको अवस्था र खर्चरहित भएको थाहा पाएर काठमाडौँ जाने र लोकसेवाको परीक्षा दिने व्यवस्था मिलाएको कुरा हामीलाई बताउनु भएको थियो । हाम्रो समस्या र घरपरिवार समेतको हेरचाह गर्नको लागि हाकिमको धेरै माया पाएको कुराहरू आज पनि सम्झने गर्नुहुन्छ । उहाँको असल गुणहरू मध्ये एउटा गुण भनेको कसैले सहयोग तथा कुनै उपलब्धी गरायो भने त्यसलाई स्मरण गरिराख्नुहुन्छ । आज पनि ४ जना (रामहरी शर्मा, रामचन्द्र गुप्त, माणिकलाल प्रधान र गोविन्दप्रसाद पाण्डे) उहाँका शुभचिन्तक हाकिमको नाम स्मरण गरी राख्नु हुन्छ । कोही न कोही पाखुरो पोई भने जस्तै उहाँका निकै खटेर काम गर्ने बानी इमान्दारिता, लगनशीलता, कर्तव्यनिष्ठ, बफादारिता, राष्ट्रियता, आर्थिक लोभरहित कामले गर्दा उहाँ सबैको प्यारो हुनुहन्छ । यसमा दुईमत छैन ।
हाम्रो छुट्टीभिन्नपछि हामी मध्यम वर्गीय परिवार, छोरा तीन र छोरी चार यिनीहरूको लालन पालन, शिक्षादीक्षा आदिलाई मध्यनजर राख्दै र पर्वतको जमिनको विक्रीबाट नवलपरासीमा धेरै जग्गा आउने भएको सबै सहज हुने देखिएपछि हामीले पर्वत छाड्ने निधो लियौँ । पर्वत छाडेर हालको बसोबास स्थानमा व्यवस्थित हुन पनि निकै समस्या भोग्नु प¥यो । जेहोस्् हामी दुई सौतामा साहस थियो बल थियो, हामी दुबैमा मेलमिलाप थियो र सबै कर्म र कर्तु मिलेर गयो । उहाँ (श्रीमानको) सुन्दर निर्देशन थियो । १० कठ्ठा जमिन खरिद गरेर बसोबास गर्न थालियो । भैँसी पालियो, निमेक खाइयो र श्रीमानको जागीरबाट तलबको हामीलाई दिने भनेर छुट्ट्याएर दिने रकममा कुनै दिन कमी आएन, नाक कानका सुन चाँदी जेजति थिए सबै बेचेर र पहाडको जग्गा बेचेर करिब तीन विघाको हाराहारीमा जग्गा बनाइयो र कावासोतीको बसाइलाई स्थायित्व दिइयो । राम्रा घर नभए पनि साधारण घरहरू सबैको लागि निमार्ण गरिएका छन् । छोराछोरीको विवाह गरीयो । विवाहमा पनि अति मितव्ययिता अपनाइयो । न त छोरीको विवाहमा दाइजो दिइयो, न त बुहारी ल्याउँदा नै दाइजो ल्याइयो । आजको तुलनामा हेर्ने हो भने हाम्रा सात छोराछोरीको विवाहको लगानी जेजतिगरीयो त्यसले आजको एउटा विवाह उम्कदैन । हालसम्म छोराछोरी सबै आफ्नो काम गर्दै गएका छन् र हामी सबै सन्तुष्ट छौ ।
हाम्रो समाजमा संयुक्त परिवारहरू अलग हुने कुरा सर्वविदितै छ । आफू जागीरबाट घर आएपछि , सबै छोराहरू आआफ्नु पेशामा लागेपछि । छोराबुहारी हामी दुई बहिनीहरूको मनसाय बुझेपछि , मनोवैज्ञानिक तरिकाले उहाँले छोराहरूको कुनै कमाइको विवरण नमागी आफ्नो कमाइको बटबारा हामी सबैलाई लगाइ दिनुभयो । हामी बुढाबुढीलाई पनि दुःख नपरोस भन्ने कुरालाई ख्याल राख्दै जियाजियैको अंश लगाई दिनुभयो । हामी सबै लालापूर्जाका धनी छौ । यतिमात्र नभइ हाम्रो अवसानपछि जेठा छोरा जगत्ले मलाई पाल्ने र मेरो अंश खाने, कान्छा छोरा रामचन्द्रले आफ्नी आमा (पार्वती)को अंश खाने । आफ्नो अंश माहिला छोराले खाने भनी भावी हाम्रा सम्पत्तिको बटबारा यसरी टुङ्गिएको छ । 'आफै कमाउ, अघि बढ, आपसमा द्वन्द्व कहिल्यै नगर, मेरो दायित्व मैले पुरा गरेँ, हाम्रो बुढेसकालमा के गर्नु पर्ने हो र छोराछोरीको बाबुआमाप्रतिको दायित्व के हो त्यो आफै बुझ" भन्ने मेरो श्रीमानको छोराहरूलाई सन्देश छ ।
राम ज्ञवालीजी हजुरले हामीमा राखेका प्रश्नको जवाफमा भन्दा पनि एउटी गृहणीले भोग्न परेका सुद दुःखका कुराहरू मैले माथि उल्लेख गरेँ । मेरा श्रीमानबाट गर्दै आएका काममा मेरो नित्यान्तव्यक्तिगत अभिव्यक्ति बाहेक हाम्रा घरका परिवार (खास गरेर वहिनी पार्वती रिजालसमेत) ले अनुभूति गरेका हाम्रा साझा धारणाहरू केही यहाँ पस्कन्छु ।
ड्ड समयको सही सदुपयोग गर्नुपर्छ भन्ने उहाँको धारणा छ ।
ड्ड गर्छु भनी कुनै काममा लागेपछि ज्यान जाला तर त्यो काम पुरा गररै छाड्ने अठोट तथा जुनकाममा लागेको छ पुरा गरेर नै छाड्ने ।
ड्ड अर्काको दुःखमा आँखा रसाउने र अर्काको मुस्कानमा आपूm मुस्काउने ।
ड्ड घरको सम्पूर्ण काम तथा त्यसबाट हुने आय आर्जनलाई घरमूलिले मात्र नभइ सबैले समानताको आधारमा उपभोग गर्न पाउनु पर्छ भन्ने धारणा ।
ड्ड सबैको कल्याणकारीताको चाहना
ड्ड पदीय दायित्वमा निकै ख्याल गर्ने
ड्ड समाजप्रतिको चासो
ड्ड चन्दा तथा विवाह आदिमा निश्चित रकमको बटबारा र त्यसैमा आधारित भएर सहयोग गर्ने दानवीर हुँ भन्दै धनको धाक लगाउन मन नपराउने ।
ड्ड जातीय विभेदको अन्त्यको चाहना तथा जातभात छुवाछुतलाई अहम्ता हो भन्ने ठान्नु
ड्ड जुनसुकै काम पनि पुज्य हुन्छन् त्यसो हुँदा सबै काम सबैले गर्नुहुन्छ र गर्नुपर्छ भन्ने धारणा
ड्ड माटो तथा पृथ्वी आमा हुन् आमा भोकाउँछिन्, भोकलाग्यो भन्छिन् त्यसोहुँदा आमालाई पेटभरी खुवाउनु पर्छ र अनि मात्र हामी सन्तति मोटाघाटा हुन्छौ । त्यसो हुँदा आमालाई स्वच्छ खाना खुवाऊँ र हामी पनि स्वच्छ बनौ भन्ने धारणालाई पस्कने ।
ड्ड भगवानले हामीलाई पृथ्वीमा काम गरेर सिँगार्नु पर्छ भनेर पठाएका हुन् । त्यसो हुँदा पहिला काम अनि भगवान पूजा गर्नुपर्छ नत्र भने कर्महीन व्यक्तिले पूजा गर्छ भने त्यसलाई भगवानले चाकडी सम्झन्छन् भन्नेकुरा
ड्ड आत्मामा परमात्मा छन् । परमात्मालाई आत्मा बाटै चिन्नु पर्छ आदि थुप्रै सन्देशदाता हुनुहुन्छ उहाँ ।
ड्ड दिएर खान परोस् मागेर खान नपरोस्का धारणा बोक्नेवाला
ड्ड आफ्नो भाग्य आफै निर्माण गर्नुपर्छ अरू कसैले गर्दैन।
राम जी तपाईँले चाहेजति दिन सकेँ सकिनँ । सदानन्द अभागी एक सहनशील र कर्मीनष्ठ व्यक्तिहुन् जति व्याख्या गरे पनि पुग्दैन । आखिरमा मानिस सबै गुणले सम्पन्न छु भने पनि केही अवगुण त हुन्छन् नै उहाँमा आफै दाह्री बनाउने काममा भने निकै अल्छि हुनुहुन्छ भने चिया पकाएर खान भने अति सक्रिय । लेख्दा कलम अड्क्यो भने चिया पाकिहाल्छ ।
पार्वती रिजाल
"रगतलाई पसिनामा परिणत गरेर तिरेको करमा कसैले दुरूपयोग गर्ने अधिकार छैन ।"
म सदानन्द रिजालकी कान्छी श्रीमतीहुँ । रामजी हजुरले मसँग राखेका जिज्ञासाका धारणाहरूत धेरै दिदी (डिलकुमारी रिजाल) बाट आइसकेका छन् । डिलकुमारीले भोगेका नित्यान्त व्यक्तिगत धारणाहरू बाहेकका घर सञ्चालनमा आएका श्रीमानबाट भएका घर सञ्चालन छोराछोरीको अध्ययन पारिवारिक व्यवस्थापन आदि एकै घरकी एउटै श्रीमानकी श्रीमती भएको नाताले डिलकुमारीले पोखेका धाराणाहरू हामी दुबैका धारणा हुन् । मेरा नितान्त व्यक्तिगत र विवाह पहिला उहाँसँगको सम्पर्क विवाह व्यवस्थापन सम्बन्धी कुरा केही मनमा लागेका कुराहरू यहाँ तपाईँसँग राख्ने अनुमति चाहन्छु
२०२७ को पुसताका टाँडीमा पर्वत र बागलुङ्गका दुई जना कसैले जेटियो (जे.टि.ए)र कसैले कृषिका मान्छे आएका छन् र हरिबाजेको घरमा बसेका छन् भन्ने कुरा गर्दथे । पर्वतेहरू र बागलुङ्गेहरूले उहाँहरू आएकोमा खुसी व्यक्त गरेको सुनेकी थिएँ । सदानन्द जैसी पर्वते र प्रभाकर शर्मा बाग्लुङ्गे हुन् भन्ने चर्चा चल्यो । पुस माघमा कुनै बाली नलगाउने भएपछि उहाँहरूको काम पर्वते वाग्लुङ्गेसँग परिचय गर्ने र अनुसन्धान गर्ने जग्गाहरू खोज्नु रह्यो । सदानन्दलाई एक फूर्तिलो युवक निकै प्रष्ट बोल्ने हाम्रो आफ्नै मानिस हो अरे भन्ने प्रशंसा गरेको सुनेकी थिएँ । हामी साक्षत्कार भएका थिएनौँ । उहाँले परिवार ल्याएर बसेको पनि जानकारी थियो । पछि परिवारलाई पर्वतै पठाएको जानकारी भयो । मकै छर्दा किसान धेरै खुसी भएका तर धान लगाउने बेलामा धान छोटो हुने, छोटो धानको पराल कमी हुने भन्ने किसानमा धारणा रहेकोले धान रोप्न किसान सहमत भएनन् । दुबै जना धान रोप्ने जग्गाको छटपट हुँदा सदानन्द बर्मेलीको घर शोधनी गर्दै मेरो माइतीमा आउनु भयो । कुरा गर्दै जाँदा मेरा माइतिको बाजेको थलो रूग्दीका सापकोटा हुन् भन्दै जाँदा बोलाउने नाता मेरी आमालाई भाउजूले सम्बोधन हुन थाल्यो । मिति त भन्न सक्दिनँ त्यही दिन मेरो सदानन्दसँग साक्षात्कार भएको थियो । कुरा गर्दै जाँदा घुमाइ फिराई सदानन्द मेरो माइत आउनुको उद्देश्य धानको अनुसन्धान गर्न जग्गाको खोजी रहेछ । मेरी आमाले जग्गा दिन ठाडै अस्विकार गर्नु भयो ।
किसानलाई प्रभाव पार्न निकै सिपालु सदानन्दले बर्मेल्नी भाउजू हजुरसँग चिनजान आज भए पनि तपाईँ सम्बन्धमा मैले धेरै राम्रा कुरा सुनेको छु , तपाईँ दानी हुनुहुन्छ आदि कुराले गर्दा उहाँको धानको परिक्षण गर्ने जग्गा प्राप्त गर्नु भयो । धानरोपे पछि कृषकको पराल छोटो हुन्छ, भन्ने भ्रम हटो र विकासे धान लगाउँदा उत्पादन निकै बढ्दो रहेछ र पराल पनि स्थानीय भन्दा गह्रुङ्गो भएको हुँदा तौलमा बढी नै हुँदो रहेछ भन्ने विश्वासमा कृषकलाई विश्वास लाग्यो । यो रह्यो चितवनमा सदानन्दको जागीरप्रतिको लगाव र जनतालाई पारेको प्रभाव । टाँडीका पुराना कृषकले आज पनि कृषिमा विकास ल्याउने मानिस भनेर स्मरण गर्दछन् ।
हामी दुइको विवाह २०२८ सालमा भयो । विवाहपछि मैले उहाँबाट अक्षर चिन्न पर्छ भन्दै पढ्न लगाउनु भयो । दिउसोमा काम (सरकारी सेवा) गरे पनि बिहानमा रत्ननगर टाँडीका विद्यार्थीलाई ट्युसन पढाउनु हुन्थ्यो । मैले अक्षर चिन्दै जाँदा साना नानीहरूलाई कखरा चिनाउने काममा म पनि सक्रिय हुँदै गएकी थिएँ । कसैलाई केही थाहा नदिइ देवर लिन पुग्नु भयो । देवरलाई भाउजू पठाउन सक्दिन भनेर दाजुले भन्न नसक्ने र देवरले घरमा कस्ले काम गर्ने भाउजू लिएरै जाने हो भन्नु । हामी दुबै अपठ्यारोमा प¥यौँ । म बाध्य भएर पर्वत जान पर्ने नै भयो । पर्वत गएँ । घाँस काट्नु घरको काम गर्नु मेरो लागि कुनै नौलो काम त थिएन तर एउटा कर्मचारीकी कान्छी श्रीमती भएर सुखसयल काटेर बस्ने आशाले विवाह गरकी मैले पहाडका उकाली, ओराली, दाउराका भारी जङ्गल आदि गर्दा हिड्न नजान्नु, हिड्दा ढुङ्गामा ठेस लाग्नु आदिले गर्दा धेरै कष्ट सहनु प¥यो । जेहोस् अभ्यस्त हुँदै गएँ । सबैसँग राम्रै सम्बन्ध रहँदै गयो । मबाट छोरी जन्मिई । श्रीमान स्थायी भएर पाल्पामा आउनु भयो र दिदीलाई पाल्पातिर लिएर जानु भयो केही दिन राखेर पुन दिदीलाई पनि घरको कामकै लागि ल्याएर छाड्नु भयो । दिदीबाट छोरा जन्मियो । हाम्रा सन्तान बढ्दै गए । अरू घटना दिदीले बताएका सबै कुरा हामी दुबैमा मिल्छन् । उहाँको एउटा बानी छोराछोरीका आमाहरूलाई अलिक बढ्ता रकम चाहिन्छ भन्ने कुराको सोच नराखी केही पैसा दिँदा सबैलाई बराबरी दिने गर्दा हामी दुबैलाई आर्थिक समस्याले भने सतायो । उहाँको भनाई घरव्यस्थापन गर्नेले सबै काम गर्नुपर्छ सबैलाई समान देख्नुपर्छ, जसलाई जे आवश्यकता पर्छ त्यो किन्नु पर्छ, सबैमा पैसा बाड्न हुँदैन भन्ने सिद्धान्त व्यवहारिक हुँदो रहेनछ ।
हाम्रो छुट्टी भिन्न भएपछि पर्वत छाडेर नवलपरासी आएपछि पनि आर्थिक अभावले घरमा सतायो । दिदीले भनेका सबै कुरा हामीले अपनायौँ । बच्चा बढ्दै गए । पढाउन लेखाउने काम गर्दा कठिन हुँदो रहेछ । उहाँको निर्देशन थियो "जति छ त्यतिमै बाँच्न सक्नुपर्छ र चल्न सक्नुपर्छ । बढ्ता गर्न त आयआर्जन गर्न सक्नुपर्छ । आफ्नो तलबको हिसाबको विवरण देखाएर यतिले म बाँच्छु यति तिमीहरूलाई दिन्छु । मैले तिमीहरूलाई दिने गरेको पैसा जति समस्या परे पनि घटाएको छैन । अरू कर्मचारीले कमाएर राम्रा राम्रा घर बनाएका छन् । उनका परिवारले राम्रा राम्रा गहना कपडा लगाएका छन् । छोरी राधा र छोरा जगत्ले टालेका कपडा लगाएर स्कुल जान्छन् । तपाईँ पनि हाकिम उनीहरू पनि हाकिम । उनीहरू गाडी लिएर घर आउँछन् , कति शानसँग हिँड्छन् । तपाईँ किन कहिल्यै गाडी लिएर घर आउनु हुँदैन । यो जग्गा जमिन त बाजेको सम्पत्ति बेचेर । हाम्रो पसिनाले सिञ्चेर किनिएको हो । यी सबै कुराहरू, उहाँले सुनिराख्नु हुन्थ्यो र मुसुक्क हाँस्दै भन्नु हुन्थ्यो "रगतलाई पसिनामा परिणत गरेर तिरेको करको कसैले दुरूपयोग गर्ने अधिकार छैन ।" हामी ट्वाल्ल परेर हेरिराख्थ्यौँ । कुरा केही बुझ्न सक्दैनथ्यौँ । रामजी एक दिनको घटनालाई यहाँ हजुरसँग राख्न चाहन्छु –"मेरो छोरा रामुको हर्नियाको अपरेशन गर्नु प¥यो । हस्पिटल जान या त सरकारी गाडी या टेक्सि मगाउनु पथ्र्यो । मैले कतिखेर सरकारी गाडी आउँछ र छोरालाई हस्पिटल लगिन्छ भन्दै बाटो हेर्दै थिएँ तर घरको अगाडि टेक्सि ठडियो । हामी टेक्सिमा हस्पिटल पुगेर अपरेशन गरायौँ ।"मैले कुनै प्रश्न राखिन ।
जागीर छाडेपछि उहाँले गैह्रसरकारी संस्थामा बोलाएका ठाउँमा पुग्नु भयो । त्यसपछि केही आर्थिक जगेर्ना गर्नु भयो । छोराछोरीको विवाह साधारण तरिकाले गरियो । हामी दुबै सौताको सुमधुर मिलनले नै घर आज सम्पन्नतिर मोडिदै छ । अहिले हामी अलग अलग घरमा बस्दै छौ । उहाँ दुबैको साझा हो । साझाको दायित्वलाई उहाँले बुझ्नु भएको छ । शायद हामी दुबैको वर्तमान परिप्रेक्षमा उहाँप्रति कुनै गुनासो छैन । उहाँका अनुकरण योग्य कुराहरू दिदीले प्रस्तुत गरेका धारणामा आएका छन् ।
प्रेम रिजाल
उहाँ मेरो आदरणीय बुबा समानको अभिभावक हो । जागीरको सिलसिलामा उहाँ इमानदार र कर्तव्यनिष्ठ व्यक्ति हो । जागीरको कर्तव्य पूरा गर्ने क्रममा उपसचिव जस्तो पदमा रहँदाउहाँले भ्रष्टाचार नगरेका कारण आर्थिक उन्नति गर्न सक्नुभएन । लेखन सिर्जनामा खटेर नमूना कार्य गर्नुभएको छ । उहाँमा दृढ लगाव छ । घर परिवारभन्दा उहाँलाई समाजिक कार्य प्रिय छ । साह्रै लगनशील, श्रमशील व्यक्तित्व हो । ज्ञान, क्षमता र बुद्धि अनुसार उहाँले समाजलाई अझ बढी योगदान दिन सक्नुपर्छ । जागीरको क्रममा उहाँले परिवार बिर्सेर पनि काम गर्नुभयो । शैक्षिक योग्यता हासिलका क्रममा निकै लगनशील भएर पढ्नुभयो । जेहोस् उहाँको जीवन र कर्म उदाहरणीय नै छ ।
बि¬¬मला पौडेल रिजाल
"गरीबले थाम्न नसक्ने चलन म बाट शुरु गर्न हुँदैन"
म काठमाडौँमा दिदी अमृतासँग बसेर पढ्दै थिएँ । दुई जना (एक मेरा श्रीमान जगत् रिजाल र एक जना अंकल हरि चापागार्इा) हाम्रो डेरामा प्रवेश गरे । मलाई हेर्न आएको कुरा प्रष्ट भइ सकेको थियो । दिदीलाई कावासोती निवासी कृषिको हाकिमको छोरा आइएमर्ईको अधिकृत तँलाई हेर्न भोली आउँदै छन् भन्ने सन्देश घरबाट आइसकेको थियो । दिदी अमृता र मेरोबीचमा दाइजो निकै खोज्ने होला, यो विवाह कसरी सम्भव होला जस्तो लागेको थियो । यो कुरा त वराउनीकर्ताले मिलाउने हो हामी किन चिन्ता लिनुप¥यो भन्ने कुरा हामीमा चल्यो र थन्कियो ।
हरि अंकलले केही कुरा राख्न पर्ने राख्नु भयो । हामीले पनि हाम्रा धारणा एक अर्कामा राख्यौँ र विवाहका विविध पक्षलाई दुबै तर्फबाट मिल्न गएमा विवाह गर्ने निधोमा पुग्यौँ । मंसिरको अन्तिम थियो । तयारीका दिन थिएनन् । दिदी अमृताले केटाकेटी मन्जुर भए सबै तय गर्नु होस्् भनी दाजी इन्द्रलाई खबर गर्नु भयो ।
मेरो दाई इन्द्र, डिल्लीराम कफ्ले (इन्द्रको साढु दाई) र जगत्को बुबा सदानन्दबीच विवाह कसरी सुसम्पन गर्ने भन्ने कुरा चलेछ । अहिलेको जमाना भनेको दाइजोको जमाना, दाइजोको बारेमा प्रष्ट हुनु मेरो माइतीलाई आवश्यक महसूस भए छ । दाइले दाइजो दिन त सकिदैन हजुरको के छ विचार भनी कुरा राख्दा मेरो ससुराबाबाले ५० पैसा तपाईँको र पचास पैसा मेरो गरी एक रूपियामा विवाह गरौँ भन्ने जवाफ पाउँदा मेरो दाजीले हाम्रो संस्कारअनुसारबाटै विवाह गर्ने सहमति भए छ । हामीलाई बोलाईयो । म त समयमै चितवन आइ पुगेँ तर मेरो श्रीमान बाटोको अवरोधको कारणले गर्दा विवाह पूर्वको टिका लगाएर दिन तयगर्ने समय राती हुन पुग्यो । के गर्ने, विवाह कसरी टुङ्ग्याउने अन्यौल सिर्जना भयो । पण्डितले स्वयम्वर गर्ने र कन्यादनको काम सकेर यही बत्ती यज्ञलाई कायम गरी पुस १ गते भोज खाने र दुलही लिएर जाने गर्न सकिन्छ भने पछि । सोहीबमोजिमको काम भयो । विवाह धुमधामले गरीयो । विवाहमा एक महिनामा थालनी गरेर दोस्रो महिनामा दुलही अनमाउने गर्दा भावी जीवन सन्तती विषयमा माइतीलाई चिन्ता हुनु स्वाभाविकै थियो ।
यसरी सदानन्द अभागी मेरो ससुराबाबा बन्नु भयो । घरमा भोजका कुरा उठे तर ससुराबाले गरीबले थाम्न नसक्ने चलन म बाट शुरु गर्न हुँदैन भनेर भोज पनि भएन ।
ससुराबाको पहिलो निर्देशन अध्ययन राम्रोसँग गर्नु प¥यो र डिग्र्रीको प्रमाण पत्र उच्च श्रेणीमा हात पार्नु प¥यो । दोस्रो निर्देशनमा सबै काम पूज्य हुन्छन् । सबैले सबै काम गर्न सकिन्छ र गर्नुपर्छ भन्ने जानकारीमा आयो । भन्ने मात्र नभएर उहाँले बोलेका कुरा व्यव्वहारमा पनि उतार्नु हुन्छ । आजका युवायुवतीलाई उहाँले भने जस्तो सहजता देखिदैन तापनि छोरा जगत्ले पनि सबै काम गर्न हिचकिचाउनु हुन्न । उहाँकी छोरी इन्दिरा (मेरी नन्द) पनि एम.ए.को डिग्री हाँसिल गरी सकेकी हुनुहुन्छ । उहाँले पनि सबै काम गर्नु हुन्छ । यो घरमा सबै काम सबैले गर्छन् । यो पाठ मलाई पनि जानकारीमा आयो ।
ससुराबाले अध्ययन दिनरात गर्नुहुन्छ । हामी सबैलाई आफ्नो आफ्नो गरी खाउ भनी हामीलाई आफ्नो पैतृक सम्पत्ति पनि हामीलाई हस्तान्तरण गरीदिनु भएको छ ।उहाँको छोराको परिश्रम पनि उहाँ भन्दा कमी छैन ।
मेरो र जगत्प्रसाद रिजालको वैवाहिक जीवन सफल भएको छ ।दुई भाइ छोरा सुन्दर छन् । अध्ययनमा तीव्र छन् । अबको हाम्रो दायित्व भनेको उहाँको सेवा गर्नु रहेको छ ।
धन्यवाद
भावना अधिकारी रिजाल
"प्रेरणाको दीप हाम्रो हृदयमा बलिरहोस््"
सर्वप्रथम मेरो ससुराबा प्रति हार्दिक अभिवादन टक्य्राउँछु । मेरो ससुराबाले कहिल्यै पनि हामी दुईबीचको सम्बन्धमा ससुरा बुहारी भन्ने भावनको जागृत बनाउनु भएन । मेरो ससुराबा मेरो बुबा बनेर मेरा हरेक पाइलामा साथ र आशीर्वाद दिइरहनु भयो । आशा छ यो आशीर्वाद म माथि सदा रहिरहने छ ।
हामी सबैलाई थाहा भइरहेकै कुरा हो कि जब एउटी नारी विवाह गरेर पराइ घर जान्छन् तब उनीहरूको मनमा विभिन्न डर त्रास भइरहेको हुन्छकिनकि दुलाहा पट्टीका महत्त्वकांक्षालाई (दाइजो आदिलाई ) दुलही पट्टीकाले पूर्णता दिन सकेको हुँदैन । त्यसै गरी जब म पनि २०६७ सालमा विवाह गरेर हजुरको घरमा माहिली बुहारीको रूपमा प्रवेश गरँे मेरो मनमा पनि त्यस्तै भयावह त्रास थियो तर हजुरलगायत घरपरिवारबाट प्राप्त माया ममता र सहज वातावरणबाट म निकै चाँडैनै घरमा मात्र सीमित नरही गाउँमै प्रिय लाग्न थाले । हजुरको उच्च भावना, दया माया, सबैमा गरिने व्यवहार, आदिले गर्दा तपाइले सिर्जना गरेको सामाजिक प्रतिष्ठालाई हामी सबैबाट सहयोग र सद्भाव गर्दै हाम्रा सन्ततीमा हजुरको मार्गदर्शन लान आवश्यक महसुस गरेँ र मैले मेरा सन्ततीलाई हजुरको मार्गदर्शनमा हिडाउने प्रण गरेकी छु र हजुरले जीवनमा गरेका भोगाइ र योगदानको सधैँ कदर गर्ने छु ।
मैले सुने, बुझे र मलाई थाहा लाग्यो , हजुरले आफ्नो जीवनमा धेरै दुःख कष्टको सामना गरी हालको समयमा जुन उज्ज्वल छवि गराउनु भएको छ , यो हाम्रो गौरव हो र यौ गौरवलाई उचाइमा पु¥याउने हाम्रो दायित्व हो । देश प्रदेशहरू भ्रमण गरी अनुभव बटुली देश समाज र परिवारमा जुन सन्देश प्रवाह गर्नु भयो त्यो हाम्रो लागि मार्गदर्शन हो । यो मार्गदर्शनको अनुकरण गर्नु र सुसन्देश प्रवाह गर्नु र त्यसैबमोजिम चल्नु हामी सबैको कर्तव्य हो ।यो कर्तव्यमा कोही हामी परिवारविमुख नहुँ भन्ने मेरो धारणा हो ।
हजुर हाम्रो प्रेरणाको स्रोत हुनुहुन्छ । यो प्रेरणाको दीप हाम्रो हृदयमा बलिरहोस्् र निर्माणमा एक शब्द भए पनि साहित्यमा थप्न सकियोस् र हजुरको आशीर्वादको अमृत वर्षा सदा वगिरहोस्् भन्दै ससुरा बुबाको सुस्वास्थ र दीर्घायुको कामना गर्दछु ।
भेषराज रिजाल र भावना रिजाल
"बुबा सधैँ असल कर्म, लगनशीलता तथा धर्यतामा बिश्वास गर्नुहुन्छ।"
मानिस भित्र एउटा मन हुन्छ, त्यो हो साहित्यिक मन सायत त्यही मन ले होला बिकृति र बिसँगतिको चिरफार गर्दै समाजको यथार्थलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ । समाजमा रहेका हरेक तह र तप्काका जीवान्त हरूको चक्रहरूलाई प्रस्फुटित गरी कलात्मक रूपमा पदार्पन गर्ने साहित्यकार, माटो बिज्ञ एवम मेरो बुबा सदानन्द अभागी मेरो परिवारको संरक्षक मात्र नभएर समाजमा आदर्श, स्वाभिमान तथा प्रेरणाका प्रतिमूर्ति हुनुहुन्छ ।
पर्वत जस्तो पहाडी तथा दुर्गम जिल्लामा जन्मेर दुःख सर्घषका साथ देश र जनताको सेवामा समर्पित रही माटो बिज्ञका साथ साथै साहित्यको क्षेत्रमा एउटा छुटै पहिचान बनाउनु भएको छ । उहाँ हाम्रो मात्र नभएर सबैको आदर्षको व्यक्तिको रूपमा हुनुहुन्छ । सधैँ असलकर्म र सत्यको पक्षपाती रही एउटा ठुलो परिवारको जिम्मेवारीमा कहिलै नडकमकाई एउटा असल अभिभावकको भूमिका निर्वाह गर्नुभएको छ । शायद प्राविधिक व्यक्तित्व भएर होला बुबा सधैँ असल कर्म, लगनशीलता तथा धर्यतामा बिश्वास गर्नु हुन्छ । एउटा प्राविधिक व्यक्तित्व त्यसमा पनि साहित्यको फ्युजनले होला कहिलै पनि बिकृती, बिशंगती र कुशस्कार तथा समाजमा रहेका अपराधिक मनोबृद्धी सँग जस्तो सुकै जटिल प्रस्थितिमा पनि सम्झौता गर्नुभएको छैन । यो नै मेरो जिवनको मुल मियो हो, मेरो आदर्श हो , मेरो भरोशा हो र मेरो जिवनको बाटो हो । सरल र सहज जिवनशैली उहाँको प्रयावाची हो । जसले गर्दा पनि सम्पूर्णमा उहाँप्रति संभाव रहेको छ । माटो बिज्ञानको क्षेत्रमा अग्रनी भुमिका निर्वाह गर्नुभएको उँहाले माटो बिज्ञान सँगसम्बन्धित धैरै किताब, बुकलेट तथा लेखहरू प्रकाशित गर्नुभएको छ । यसका साथ साथै बुवाको साहित्य क्षेत्रमा हेर्दा साहित्यका सम्पूर्ण आयमहरू (कथा,कबिता,गजल,) मा कलम चलेको छ । खण्डकाव्य तथा माहकाव्यहरूको रचनाले साहित्यको क्षेत्रमा उहाँलाई एउटा पूर्ण व्यक्तित्व बनाएको छ । अझ माटो बिज्ञानलाई साहित्यमा समिश्रन गरी आफुलाई माटो बिज्ञ मात्र नभई माटोको (साहित्यकार) कविको रूपमा पनि चिनाउनु भएको छ । बुवाको जिवन शैली, चिन्तन तथा कर्महरू सधैँ मार्ग निर्देशित भएर मेरो व्यक्तिगत, पारिवारिक, सामाजिक तथा पेशागत जिवनलाईसधैँ मर्यादित र सम्मानित बनाउन प्रेरित गर्ने छन् । अन्त्यमा वुवाको साहित्यिक तथा सामाजिक जिवनको उत्तर–उत्तर प्रगतिको कामना गर्दै वुवाको दिर्गायुको भगवान सँग प्रथाना गर्दछु । सधैँ भरी वुवाको आशिर्वाद मिलिरहोस् । धन्यवाद
म सदानन्द रिजालकी कान्छी श्रीमतीहुँ । रामजी हजुरले मसँग राखेका जिज्ञासाका धारणाहरूत धेरै दिदी (डिलकुमारी रिजाल) बाट आइसकेका छन् । डिलकुमारीले भोगेका नित्यान्त व्यक्तिगत धारणाहरू बाहेकका घर सञ्चालनमा आएका श्रीमानबाट भएका घर सञ्चालन छोराछोरीको अध्ययन पारिवारिक व्यवस्थापन आदि एकै घरकी एउटै श्रीमानकी श्रीमती भएको नाताले डिलकुमारीले पोखेका धाराणाहरू हामी दुबैका धारणा हुन् । मेरा नितान्त व्यक्तिगत र विवाह पहिला उहाँसँगको सम्पर्क विवाह व्यवस्थापन सम्बन्धी कुरा केही मनमा लागेका कुराहरू यहाँ तपाईँसँग राख्ने अनुमति चाहन्छु
२०२७ को पुसताका टाँडीमा पर्वत र बागलुङ्गका दुई जना कसैले जेटियो (जे.टि.ए)र कसैले कृषिका मान्छे आएका छन् र हरिबाजेको घरमा बसेका छन् भन्ने कुरा गर्दथे । पर्वतेहरू र बागलुङ्गेहरूले उहाँहरू आएकोमा खुसी व्यक्त गरेको सुनेकी थिएँ । सदानन्द जैसी पर्वते र प्रभाकर शर्मा बाग्लुङ्गे हुन् भन्ने चर्चा चल्यो । पुस माघमा कुनै बाली नलगाउने भएपछि उहाँहरूको काम पर्वते वाग्लुङ्गेसँग परिचय गर्ने र अनुसन्धान गर्ने जग्गाहरू खोज्नु रह्यो । सदानन्दलाई एक फूर्तिलो युवक निकै प्रष्ट बोल्ने हाम्रो आफ्नै मानिस हो अरे भन्ने प्रशंसा गरेको सुनेकी थिएँ । हामी साक्षत्कार भएका थिएनौँ । उहाँले परिवार ल्याएर बसेको पनि जानकारी थियो । पछि परिवारलाई पर्वतै पठाएको जानकारी भयो । मकै छर्दा किसान धेरै खुसी भएका तर धान लगाउने बेलामा धान छोटो हुने, छोटो धानको पराल कमी हुने भन्ने किसानमा धारणा रहेकोले धान रोप्न किसान सहमत भएनन् । दुबै जना धान रोप्ने जग्गाको छटपट हुँदा सदानन्द बर्मेलीको घर शोधनी गर्दै मेरो माइतीमा आउनु भयो । कुरा गर्दै जाँदा मेरा माइतिको बाजेको थलो रूग्दीका सापकोटा हुन् भन्दै जाँदा बोलाउने नाता मेरी आमालाई भाउजूले सम्बोधन हुन थाल्यो । मिति त भन्न सक्दिनँ त्यही दिन मेरो सदानन्दसँग साक्षात्कार भएको थियो । कुरा गर्दै जाँदा घुमाइ फिराई सदानन्द मेरो माइत आउनुको उद्देश्य धानको अनुसन्धान गर्न जग्गाको खोजी रहेछ । मेरी आमाले जग्गा दिन ठाडै अस्विकार गर्नु भयो ।
किसानलाई प्रभाव पार्न निकै सिपालु सदानन्दले बर्मेल्नी भाउजू हजुरसँग चिनजान आज भए पनि तपाईँ सम्बन्धमा मैले धेरै राम्रा कुरा सुनेको छु , तपाईँ दानी हुनुहुन्छ आदि कुराले गर्दा उहाँको धानको परिक्षण गर्ने जग्गा प्राप्त गर्नु भयो । धानरोपे पछि कृषकको पराल छोटो हुन्छ, भन्ने भ्रम हटो र विकासे धान लगाउँदा उत्पादन निकै बढ्दो रहेछ र पराल पनि स्थानीय भन्दा गह्रुङ्गो भएको हुँदा तौलमा बढी नै हुँदो रहेछ भन्ने विश्वासमा कृषकलाई विश्वास लाग्यो । यो रह्यो चितवनमा सदानन्दको जागीरप्रतिको लगाव र जनतालाई पारेको प्रभाव । टाँडीका पुराना कृषकले आज पनि कृषिमा विकास ल्याउने मानिस भनेर स्मरण गर्दछन् ।
हामी दुइको विवाह २०२८ सालमा भयो । विवाहपछि मैले उहाँबाट अक्षर चिन्न पर्छ भन्दै पढ्न लगाउनु भयो । दिउसोमा काम (सरकारी सेवा) गरे पनि बिहानमा रत्ननगर टाँडीका विद्यार्थीलाई ट्युसन पढाउनु हुन्थ्यो । मैले अक्षर चिन्दै जाँदा साना नानीहरूलाई कखरा चिनाउने काममा म पनि सक्रिय हुँदै गएकी थिएँ । कसैलाई केही थाहा नदिइ देवर लिन पुग्नु भयो । देवरलाई भाउजू पठाउन सक्दिन भनेर दाजुले भन्न नसक्ने र देवरले घरमा कस्ले काम गर्ने भाउजू लिएरै जाने हो भन्नु । हामी दुबै अपठ्यारोमा प¥यौँ । म बाध्य भएर पर्वत जान पर्ने नै भयो । पर्वत गएँ । घाँस काट्नु घरको काम गर्नु मेरो लागि कुनै नौलो काम त थिएन तर एउटा कर्मचारीकी कान्छी श्रीमती भएर सुखसयल काटेर बस्ने आशाले विवाह गरकी मैले पहाडका उकाली, ओराली, दाउराका भारी जङ्गल आदि गर्दा हिड्न नजान्नु, हिड्दा ढुङ्गामा ठेस लाग्नु आदिले गर्दा धेरै कष्ट सहनु प¥यो । जेहोस् अभ्यस्त हुँदै गएँ । सबैसँग राम्रै सम्बन्ध रहँदै गयो । मबाट छोरी जन्मिई । श्रीमान स्थायी भएर पाल्पामा आउनु भयो र दिदीलाई पाल्पातिर लिएर जानु भयो केही दिन राखेर पुन दिदीलाई पनि घरको कामकै लागि ल्याएर छाड्नु भयो । दिदीबाट छोरा जन्मियो । हाम्रा सन्तान बढ्दै गए । अरू घटना दिदीले बताएका सबै कुरा हामी दुबैमा मिल्छन् । उहाँको एउटा बानी छोराछोरीका आमाहरूलाई अलिक बढ्ता रकम चाहिन्छ भन्ने कुराको सोच नराखी केही पैसा दिँदा सबैलाई बराबरी दिने गर्दा हामी दुबैलाई आर्थिक समस्याले भने सतायो । उहाँको भनाई घरव्यस्थापन गर्नेले सबै काम गर्नुपर्छ सबैलाई समान देख्नुपर्छ, जसलाई जे आवश्यकता पर्छ त्यो किन्नु पर्छ, सबैमा पैसा बाड्न हुँदैन भन्ने सिद्धान्त व्यवहारिक हुँदो रहेनछ ।
हाम्रो छुट्टी भिन्न भएपछि पर्वत छाडेर नवलपरासी आएपछि पनि आर्थिक अभावले घरमा सतायो । दिदीले भनेका सबै कुरा हामीले अपनायौँ । बच्चा बढ्दै गए । पढाउन लेखाउने काम गर्दा कठिन हुँदो रहेछ । उहाँको निर्देशन थियो "जति छ त्यतिमै बाँच्न सक्नुपर्छ र चल्न सक्नुपर्छ । बढ्ता गर्न त आयआर्जन गर्न सक्नुपर्छ । आफ्नो तलबको हिसाबको विवरण देखाएर यतिले म बाँच्छु यति तिमीहरूलाई दिन्छु । मैले तिमीहरूलाई दिने गरेको पैसा जति समस्या परे पनि घटाएको छैन । अरू कर्मचारीले कमाएर राम्रा राम्रा घर बनाएका छन् । उनका परिवारले राम्रा राम्रा गहना कपडा लगाएका छन् । छोरी राधा र छोरा जगत्ले टालेका कपडा लगाएर स्कुल जान्छन् । तपाईँ पनि हाकिम उनीहरू पनि हाकिम । उनीहरू गाडी लिएर घर आउँछन् , कति शानसँग हिँड्छन् । तपाईँ किन कहिल्यै गाडी लिएर घर आउनु हुँदैन । यो जग्गा जमिन त बाजेको सम्पत्ति बेचेर । हाम्रो पसिनाले सिञ्चेर किनिएको हो । यी सबै कुराहरू, उहाँले सुनिराख्नु हुन्थ्यो र मुसुक्क हाँस्दै भन्नु हुन्थ्यो "रगतलाई पसिनामा परिणत गरेर तिरेको करको कसैले दुरूपयोग गर्ने अधिकार छैन ।" हामी ट्वाल्ल परेर हेरिराख्थ्यौँ । कुरा केही बुझ्न सक्दैनथ्यौँ । रामजी एक दिनको घटनालाई यहाँ हजुरसँग राख्न चाहन्छु –"मेरो छोरा रामुको हर्नियाको अपरेशन गर्नु प¥यो । हस्पिटल जान या त सरकारी गाडी या टेक्सि मगाउनु पथ्र्यो । मैले कतिखेर सरकारी गाडी आउँछ र छोरालाई हस्पिटल लगिन्छ भन्दै बाटो हेर्दै थिएँ तर घरको अगाडि टेक्सि ठडियो । हामी टेक्सिमा हस्पिटल पुगेर अपरेशन गरायौँ ।"मैले कुनै प्रश्न राखिन ।
जागीर छाडेपछि उहाँले गैह्रसरकारी संस्थामा बोलाएका ठाउँमा पुग्नु भयो । त्यसपछि केही आर्थिक जगेर्ना गर्नु भयो । छोराछोरीको विवाह साधारण तरिकाले गरियो । हामी दुबै सौताको सुमधुर मिलनले नै घर आज सम्पन्नतिर मोडिदै छ । अहिले हामी अलग अलग घरमा बस्दै छौ । उहाँ दुबैको साझा हो । साझाको दायित्वलाई उहाँले बुझ्नु भएको छ । शायद हामी दुबैको वर्तमान परिप्रेक्षमा उहाँप्रति कुनै गुनासो छैन । उहाँका अनुकरण योग्य कुराहरू दिदीले प्रस्तुत गरेका धारणामा आएका छन् ।
प्रेम रिजाल
उहाँ मेरो आदरणीय बुबा समानको अभिभावक हो । जागीरको सिलसिलामा उहाँ इमानदार र कर्तव्यनिष्ठ व्यक्ति हो । जागीरको कर्तव्य पूरा गर्ने क्रममा उपसचिव जस्तो पदमा रहँदाउहाँले भ्रष्टाचार नगरेका कारण आर्थिक उन्नति गर्न सक्नुभएन । लेखन सिर्जनामा खटेर नमूना कार्य गर्नुभएको छ । उहाँमा दृढ लगाव छ । घर परिवारभन्दा उहाँलाई समाजिक कार्य प्रिय छ । साह्रै लगनशील, श्रमशील व्यक्तित्व हो । ज्ञान, क्षमता र बुद्धि अनुसार उहाँले समाजलाई अझ बढी योगदान दिन सक्नुपर्छ । जागीरको क्रममा उहाँले परिवार बिर्सेर पनि काम गर्नुभयो । शैक्षिक योग्यता हासिलका क्रममा निकै लगनशील भएर पढ्नुभयो । जेहोस् उहाँको जीवन र कर्म उदाहरणीय नै छ ।
बि¬¬मला पौडेल रिजाल
"गरीबले थाम्न नसक्ने चलन म बाट शुरु गर्न हुँदैन"
म काठमाडौँमा दिदी अमृतासँग बसेर पढ्दै थिएँ । दुई जना (एक मेरा श्रीमान जगत् रिजाल र एक जना अंकल हरि चापागार्इा) हाम्रो डेरामा प्रवेश गरे । मलाई हेर्न आएको कुरा प्रष्ट भइ सकेको थियो । दिदीलाई कावासोती निवासी कृषिको हाकिमको छोरा आइएमर्ईको अधिकृत तँलाई हेर्न भोली आउँदै छन् भन्ने सन्देश घरबाट आइसकेको थियो । दिदी अमृता र मेरोबीचमा दाइजो निकै खोज्ने होला, यो विवाह कसरी सम्भव होला जस्तो लागेको थियो । यो कुरा त वराउनीकर्ताले मिलाउने हो हामी किन चिन्ता लिनुप¥यो भन्ने कुरा हामीमा चल्यो र थन्कियो ।
हरि अंकलले केही कुरा राख्न पर्ने राख्नु भयो । हामीले पनि हाम्रा धारणा एक अर्कामा राख्यौँ र विवाहका विविध पक्षलाई दुबै तर्फबाट मिल्न गएमा विवाह गर्ने निधोमा पुग्यौँ । मंसिरको अन्तिम थियो । तयारीका दिन थिएनन् । दिदी अमृताले केटाकेटी मन्जुर भए सबै तय गर्नु होस्् भनी दाजी इन्द्रलाई खबर गर्नु भयो ।
मेरो दाई इन्द्र, डिल्लीराम कफ्ले (इन्द्रको साढु दाई) र जगत्को बुबा सदानन्दबीच विवाह कसरी सुसम्पन गर्ने भन्ने कुरा चलेछ । अहिलेको जमाना भनेको दाइजोको जमाना, दाइजोको बारेमा प्रष्ट हुनु मेरो माइतीलाई आवश्यक महसूस भए छ । दाइले दाइजो दिन त सकिदैन हजुरको के छ विचार भनी कुरा राख्दा मेरो ससुराबाबाले ५० पैसा तपाईँको र पचास पैसा मेरो गरी एक रूपियामा विवाह गरौँ भन्ने जवाफ पाउँदा मेरो दाजीले हाम्रो संस्कारअनुसारबाटै विवाह गर्ने सहमति भए छ । हामीलाई बोलाईयो । म त समयमै चितवन आइ पुगेँ तर मेरो श्रीमान बाटोको अवरोधको कारणले गर्दा विवाह पूर्वको टिका लगाएर दिन तयगर्ने समय राती हुन पुग्यो । के गर्ने, विवाह कसरी टुङ्ग्याउने अन्यौल सिर्जना भयो । पण्डितले स्वयम्वर गर्ने र कन्यादनको काम सकेर यही बत्ती यज्ञलाई कायम गरी पुस १ गते भोज खाने र दुलही लिएर जाने गर्न सकिन्छ भने पछि । सोहीबमोजिमको काम भयो । विवाह धुमधामले गरीयो । विवाहमा एक महिनामा थालनी गरेर दोस्रो महिनामा दुलही अनमाउने गर्दा भावी जीवन सन्तती विषयमा माइतीलाई चिन्ता हुनु स्वाभाविकै थियो ।
यसरी सदानन्द अभागी मेरो ससुराबाबा बन्नु भयो । घरमा भोजका कुरा उठे तर ससुराबाले गरीबले थाम्न नसक्ने चलन म बाट शुरु गर्न हुँदैन भनेर भोज पनि भएन ।
ससुराबाको पहिलो निर्देशन अध्ययन राम्रोसँग गर्नु प¥यो र डिग्र्रीको प्रमाण पत्र उच्च श्रेणीमा हात पार्नु प¥यो । दोस्रो निर्देशनमा सबै काम पूज्य हुन्छन् । सबैले सबै काम गर्न सकिन्छ र गर्नुपर्छ भन्ने जानकारीमा आयो । भन्ने मात्र नभएर उहाँले बोलेका कुरा व्यव्वहारमा पनि उतार्नु हुन्छ । आजका युवायुवतीलाई उहाँले भने जस्तो सहजता देखिदैन तापनि छोरा जगत्ले पनि सबै काम गर्न हिचकिचाउनु हुन्न । उहाँकी छोरी इन्दिरा (मेरी नन्द) पनि एम.ए.को डिग्री हाँसिल गरी सकेकी हुनुहुन्छ । उहाँले पनि सबै काम गर्नु हुन्छ । यो घरमा सबै काम सबैले गर्छन् । यो पाठ मलाई पनि जानकारीमा आयो ।
ससुराबाले अध्ययन दिनरात गर्नुहुन्छ । हामी सबैलाई आफ्नो आफ्नो गरी खाउ भनी हामीलाई आफ्नो पैतृक सम्पत्ति पनि हामीलाई हस्तान्तरण गरीदिनु भएको छ ।उहाँको छोराको परिश्रम पनि उहाँ भन्दा कमी छैन ।
मेरो र जगत्प्रसाद रिजालको वैवाहिक जीवन सफल भएको छ ।दुई भाइ छोरा सुन्दर छन् । अध्ययनमा तीव्र छन् । अबको हाम्रो दायित्व भनेको उहाँको सेवा गर्नु रहेको छ ।
धन्यवाद
भावना अधिकारी रिजाल
"प्रेरणाको दीप हाम्रो हृदयमा बलिरहोस््"
सर्वप्रथम मेरो ससुराबा प्रति हार्दिक अभिवादन टक्य्राउँछु । मेरो ससुराबाले कहिल्यै पनि हामी दुईबीचको सम्बन्धमा ससुरा बुहारी भन्ने भावनको जागृत बनाउनु भएन । मेरो ससुराबा मेरो बुबा बनेर मेरा हरेक पाइलामा साथ र आशीर्वाद दिइरहनु भयो । आशा छ यो आशीर्वाद म माथि सदा रहिरहने छ ।
हामी सबैलाई थाहा भइरहेकै कुरा हो कि जब एउटी नारी विवाह गरेर पराइ घर जान्छन् तब उनीहरूको मनमा विभिन्न डर त्रास भइरहेको हुन्छकिनकि दुलाहा पट्टीका महत्त्वकांक्षालाई (दाइजो आदिलाई ) दुलही पट्टीकाले पूर्णता दिन सकेको हुँदैन । त्यसै गरी जब म पनि २०६७ सालमा विवाह गरेर हजुरको घरमा माहिली बुहारीको रूपमा प्रवेश गरँे मेरो मनमा पनि त्यस्तै भयावह त्रास थियो तर हजुरलगायत घरपरिवारबाट प्राप्त माया ममता र सहज वातावरणबाट म निकै चाँडैनै घरमा मात्र सीमित नरही गाउँमै प्रिय लाग्न थाले । हजुरको उच्च भावना, दया माया, सबैमा गरिने व्यवहार, आदिले गर्दा तपाइले सिर्जना गरेको सामाजिक प्रतिष्ठालाई हामी सबैबाट सहयोग र सद्भाव गर्दै हाम्रा सन्ततीमा हजुरको मार्गदर्शन लान आवश्यक महसुस गरेँ र मैले मेरा सन्ततीलाई हजुरको मार्गदर्शनमा हिडाउने प्रण गरेकी छु र हजुरले जीवनमा गरेका भोगाइ र योगदानको सधैँ कदर गर्ने छु ।
मैले सुने, बुझे र मलाई थाहा लाग्यो , हजुरले आफ्नो जीवनमा धेरै दुःख कष्टको सामना गरी हालको समयमा जुन उज्ज्वल छवि गराउनु भएको छ , यो हाम्रो गौरव हो र यौ गौरवलाई उचाइमा पु¥याउने हाम्रो दायित्व हो । देश प्रदेशहरू भ्रमण गरी अनुभव बटुली देश समाज र परिवारमा जुन सन्देश प्रवाह गर्नु भयो त्यो हाम्रो लागि मार्गदर्शन हो । यो मार्गदर्शनको अनुकरण गर्नु र सुसन्देश प्रवाह गर्नु र त्यसैबमोजिम चल्नु हामी सबैको कर्तव्य हो ।यो कर्तव्यमा कोही हामी परिवारविमुख नहुँ भन्ने मेरो धारणा हो ।
हजुर हाम्रो प्रेरणाको स्रोत हुनुहुन्छ । यो प्रेरणाको दीप हाम्रो हृदयमा बलिरहोस्् र निर्माणमा एक शब्द भए पनि साहित्यमा थप्न सकियोस् र हजुरको आशीर्वादको अमृत वर्षा सदा वगिरहोस्् भन्दै ससुरा बुबाको सुस्वास्थ र दीर्घायुको कामना गर्दछु ।
भेषराज रिजाल र भावना रिजाल
"बुबा सधैँ असल कर्म, लगनशीलता तथा धर्यतामा बिश्वास गर्नुहुन्छ।"
मानिस भित्र एउटा मन हुन्छ, त्यो हो साहित्यिक मन सायत त्यही मन ले होला बिकृति र बिसँगतिको चिरफार गर्दै समाजको यथार्थलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ । समाजमा रहेका हरेक तह र तप्काका जीवान्त हरूको चक्रहरूलाई प्रस्फुटित गरी कलात्मक रूपमा पदार्पन गर्ने साहित्यकार, माटो बिज्ञ एवम मेरो बुबा सदानन्द अभागी मेरो परिवारको संरक्षक मात्र नभएर समाजमा आदर्श, स्वाभिमान तथा प्रेरणाका प्रतिमूर्ति हुनुहुन्छ ।
पर्वत जस्तो पहाडी तथा दुर्गम जिल्लामा जन्मेर दुःख सर्घषका साथ देश र जनताको सेवामा समर्पित रही माटो बिज्ञका साथ साथै साहित्यको क्षेत्रमा एउटा छुटै पहिचान बनाउनु भएको छ । उहाँ हाम्रो मात्र नभएर सबैको आदर्षको व्यक्तिको रूपमा हुनुहुन्छ । सधैँ असलकर्म र सत्यको पक्षपाती रही एउटा ठुलो परिवारको जिम्मेवारीमा कहिलै नडकमकाई एउटा असल अभिभावकको भूमिका निर्वाह गर्नुभएको छ । शायद प्राविधिक व्यक्तित्व भएर होला बुबा सधैँ असल कर्म, लगनशीलता तथा धर्यतामा बिश्वास गर्नु हुन्छ । एउटा प्राविधिक व्यक्तित्व त्यसमा पनि साहित्यको फ्युजनले होला कहिलै पनि बिकृती, बिशंगती र कुशस्कार तथा समाजमा रहेका अपराधिक मनोबृद्धी सँग जस्तो सुकै जटिल प्रस्थितिमा पनि सम्झौता गर्नुभएको छैन । यो नै मेरो जिवनको मुल मियो हो, मेरो आदर्श हो , मेरो भरोशा हो र मेरो जिवनको बाटो हो । सरल र सहज जिवनशैली उहाँको प्रयावाची हो । जसले गर्दा पनि सम्पूर्णमा उहाँप्रति संभाव रहेको छ । माटो बिज्ञानको क्षेत्रमा अग्रनी भुमिका निर्वाह गर्नुभएको उँहाले माटो बिज्ञान सँगसम्बन्धित धैरै किताब, बुकलेट तथा लेखहरू प्रकाशित गर्नुभएको छ । यसका साथ साथै बुवाको साहित्य क्षेत्रमा हेर्दा साहित्यका सम्पूर्ण आयमहरू (कथा,कबिता,गजल,) मा कलम चलेको छ । खण्डकाव्य तथा माहकाव्यहरूको रचनाले साहित्यको क्षेत्रमा उहाँलाई एउटा पूर्ण व्यक्तित्व बनाएको छ । अझ माटो बिज्ञानलाई साहित्यमा समिश्रन गरी आफुलाई माटो बिज्ञ मात्र नभई माटोको (साहित्यकार) कविको रूपमा पनि चिनाउनु भएको छ । बुवाको जिवन शैली, चिन्तन तथा कर्महरू सधैँ मार्ग निर्देशित भएर मेरो व्यक्तिगत, पारिवारिक, सामाजिक तथा पेशागत जिवनलाईसधैँ मर्यादित र सम्मानित बनाउन प्रेरित गर्ने छन् । अन्त्यमा वुवाको साहित्यिक तथा सामाजिक जिवनको उत्तर–उत्तर प्रगतिको कामना गर्दै वुवाको दिर्गायुको भगवान सँग प्रथाना गर्दछु । सधैँ भरी वुवाको आशिर्वाद मिलिरहोस् । धन्यवाद
Dr.Muna Aryal Rijal
''I am fascinated by his life-long philosophy."
I have known Thulo-Buwa, Sadananda Abhagi for fifteen years. He is amazingly talented personnel. He's a great writer as well as an outstanding soil scientist. "Simple Living and High Thinking" are a combination of qualities that he carries throughout his life. I am fascinated by his life-long philosophy. He became the source of inspiration for me. I feel so blessed to be surrounded by people like him who inspire and uplift me daily. Have a wonderful life ahead Thulo-Buwa!
Muna Aryal Rizal, Ph.D.
Assistant Professor of Engineering
Loyola University, Chicago
Chicago, Illinois, USA
08/12/21
From Grand daughters: Megna Rizal and Bina Rizal,
Love you Hajur-Buwa!रामचन्द्र रिजाल
मसहित सन्ध्या गौडेल रिजाल, आरएन रिजाल र एलिजा रिजाल अमेरिकामा बस्दै आएका छौँ । यो कृतिको प्रकाशनखर्च मैले गर्ने भएकाले प्रकाश सशयागीमा मेरा भावना रहने भएकाले म विदा चाहन्छु ।
डा. विदुर रिजाल र सरस्वती रिजाल (इमिरेस टेक्नोलोजी सेन्टर, तुलुज फ्रान्स, पोलिमर रसायन विज्ञ)
परिवारका सदस्य स्नाकोतर अनि बिध्याबारिधिसम्मको शिक्षा प्राप्त गर्न सफल छन् ।
पिता स्वर्र्गीय श्री कलाधर रिजाल एवम् माता स्वर्गीय श्री नन्दकली रिजालको जेष्ठ सुपुत्र श्री सदानन्द अभागी को जन्म वि. सं. २००३ साल श्रावण १ मा शंकरपोखरी गा. बि। स. नुवार (हाल फलेबास न. पा) मा भएको हो । शिक्षाको महत्त्व बुझेर आज भन्दा करिब ६०वर्ष पहिला सामजिक जनचेतना र भौगोलिक विकटतालाई चिर्दै परिवार एबम समाजको एक मात्र नछेत्र बनेर भारत बाट माध्यामिक तथा बिस्वविधालाईसम्मको शिक्षा लिनु भएका आभागी कृषि तथा माटो बिज्ञका रूपमा देश–विदेशमा परिचित हुनुहुन्छ । त्यो समयमा अभागीले लिनु भएको शिक्षा को महत्त्व र जनचेतना परिवारमा मात्र नभई सिँगो समाजलाई नै ठुलो मार्गदर्शन बनेको छ । उहाको अध्यान र लेखन को निरन्तर झुकाब परिवारका अन्य सदस्य को लागि पनि अध्यनको ठुलो प्रेणाको श्रोत बन्यो फलत परिवारमा पनि धेरै जना सदस्य स्नाकोतर अनि बिध्याबारिधिसम्मको शिक्षा प्राप्त गर्न सफल छन् ।
मोटो बिज्ञानमा विशेषज्ञता हासिल गर्नुभएको अभागीको अध्यान र लेखन रुचि केवल वैज्ञानिकलेखरचनामा मात्र सिमित छैन । अबस्य पनि जे विषयमा विज्ञता छ तेसैमा कलम चलाउन सामान्य भए पनि एउटा वैज्ञानिकको लागि साहित्य लेखन चानचुने कुरा होइन । दर्जनौँ नेपाली साहित्यक लेखरचनाहरू प्रकाशित गरिसक्नु भएका अभागी अझै पनि नेपाली साहित्यको निरन्तर खोज र अनुसन्धानमा ब्यस्त हुनहुन्छ । बैगानिक, साहित्यिक एबम समाजसेवामा रमाउने अभागी विभिन्न संघ संस्था सँग आबद्व रही समाज सेबामा सक्रियहुनुहुन्छ ।
डा. विदुर रिजाल र सरस्वती रिजाल (इमिरेस टेक्नोलोजी सेन्टर, तुलुज फ्रान्स, पोलिमर रसायन विज्ञ)
परिवारका सदस्य स्नाकोतर अनि बिध्याबारिधिसम्मको शिक्षा प्राप्त गर्न सफल छन् ।
पिता स्वर्र्गीय श्री कलाधर रिजाल एवम् माता स्वर्गीय श्री नन्दकली रिजालको जेष्ठ सुपुत्र श्री सदानन्द अभागी को जन्म वि. सं. २००३ साल श्रावण १ मा शंकरपोखरी गा. बि। स. नुवार (हाल फलेबास न. पा) मा भएको हो । शिक्षाको महत्त्व बुझेर आज भन्दा करिब ६०वर्ष पहिला सामजिक जनचेतना र भौगोलिक विकटतालाई चिर्दै परिवार एबम समाजको एक मात्र नछेत्र बनेर भारत बाट माध्यामिक तथा बिस्वविधालाईसम्मको शिक्षा लिनु भएका आभागी कृषि तथा माटो बिज्ञका रूपमा देश–विदेशमा परिचित हुनुहुन्छ । त्यो समयमा अभागीले लिनु भएको शिक्षा को महत्त्व र जनचेतना परिवारमा मात्र नभई सिँगो समाजलाई नै ठुलो मार्गदर्शन बनेको छ । उहाको अध्यान र लेखन को निरन्तर झुकाब परिवारका अन्य सदस्य को लागि पनि अध्यनको ठुलो प्रेणाको श्रोत बन्यो फलत परिवारमा पनि धेरै जना सदस्य स्नाकोतर अनि बिध्याबारिधिसम्मको शिक्षा प्राप्त गर्न सफल छन् ।
मोटो बिज्ञानमा विशेषज्ञता हासिल गर्नुभएको अभागीको अध्यान र लेखन रुचि केवल वैज्ञानिकलेखरचनामा मात्र सिमित छैन । अबस्य पनि जे विषयमा विज्ञता छ तेसैमा कलम चलाउन सामान्य भए पनि एउटा वैज्ञानिकको लागि साहित्य लेखन चानचुने कुरा होइन । दर्जनौँ नेपाली साहित्यक लेखरचनाहरू प्रकाशित गरिसक्नु भएका अभागी अझै पनि नेपाली साहित्यको निरन्तर खोज र अनुसन्धानमा ब्यस्त हुनहुन्छ । बैगानिक, साहित्यिक एबम समाजसेवामा रमाउने अभागी विभिन्न संघ संस्था सँग आबद्व रही समाज सेबामा सक्रियहुनुहुन्छ ।
Dr.Binod Rijal
''He is an outstanding soil-scientists, and he is my inspiration for science"
I am fortunate to write about my Thulo-Buwa. My Thulo-Buwa is a second father to me. I have a lot of beautiful memories that were created by him during my childhood. For instance, he used to carry sweets and cookies when he returned home from his job. I am always indebted to how he has been continuously encouraging and guiding me throughout my academic career, and how he has always been so friendly and supportive of all of my efforts and struggles.
In my understanding, he is playing three different roles equally so far. As a guardian of a family, he is a role model for us. He is an outstanding soil-scientists, and he is my inspiration for science. He is a great writer as well.
He is making our family proud all the time. I wish for his healthy and happy retirement life.
Binod Rizal, Ph.D.
Faculty of Physics
Loyola University, Chicago
Chicago, Illinois, USA
08/12/21
Subscribe to:
Comments (Atom)