प्रथम अध्याय

सदानन्द अभागीको जीवनवृत्त
कामै नगरी बस्ने त यो दुनियाँमा कोही नहोलान् । जीवन धान्न वा पेट पाल्न मात्र गरिएका कर्मले समाजमा चर्चायोग्य पात्र नबनिदो रहेछ । समाज–राष्ट्रको सेवामुखी भावले कर्म नगरी चर्चामा नआइदो रहेछ । यो संसारमा लाखौँ मानवहरूको भीड छ । यस्तो भीडमा पनि कोही सम्झिनलायक छन् भने कोही इतिहासको सम्झनामा नआउने पात्रहरू छन् । कोही समाजका लागि गहनातुल्य गणनामा हुन्छन्् ; कोही केवल धर्तीको जम्मा संख्या यति भन्नका लागि निर्धारित हुन्छन्् । कसैलाई केही गरी भुल्नै सकिन्न ; कसैलाई सम्झन परे निकै मुस्किल पर्छ । जसको स्मरणीय कर्मगत पहिचान समाजमा बनेको छैन त्यस्ता पात्रको समाजमा संख्यात्मक उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ तर जसले आफ्नो जीवनमा विशेष कर्म र कर्तव्यलाई आत्मसात् गरी जीवनबोध गर्दै सामाजिक र राष्ट्रिय रूपमा विशिष्ट पहिचान बनाएका हुन्छन्् । तिनीहरूको विशिष्ट प्रभाव र इतिहासमा कर्मको सफल अभिलेख रहनुका साथै सदैव उदाहरणयोग्य, चर्चायोग्य, अनुकरणीय र पथप्रदर्शक आदि बनेर रहेका हुन्छन्् । यसै मध्येका सदानन्द 'अभागी' रिजाल पनि एक हुन् ।

सदानन्द 'अभागी' रिजालको जन्म पर्वत जिल्ला, साविकको शंकरपोखरी गा.वि.स. को वडा नं–४, नुवार, ठूलाघरमा भएको हो । उनको औपचारिक नाम सदानन्द रिजाल उनका गुरु शिवकुमार अधिकारीले राखिदिएका रहेछन् । उनको चिना र न्वारनको नाम खगेश्वर रिजाल भए पनि उनलाई बोलाउँदा षडानन्द रिजाल भनिन्थ्यो । उनी साहित्यमा अभागी उपनाम र कृषिविषयक लेख तथा कृतिहरूमा सदानन्द जैसीबाट चिनिएका छन् । उनका बाबु कलाधर रिजाल र आमा नन्दकली रिजाल हुन् । धनञ्जय गोत्र र धनञ्जय, मधुछन्द, विश्वामित्र पर्वर भएका सदानन्दले हिन्दू धर्म मान्छन् । ब्राह्मण जातीय संस्कारमा हुर्केका सदानन्द एक भाइ (प्रेम रिजाल), दुई बहिनी (तुलसी र सुमित्रा), दुई श्रीमतीहरू (डिलकुमारी र पार्वती)सहित तीन छोराहरू (जगत्, भेषराज र रामचन्द्र) तथा चार छोरीहरू (राधा, यशोदा, उमा र इन्दिरा) रहेको संयुक्त परिवारका सदस्य हुन् । हाल उनको जन्मस्थान क्षेत्र फलेवास नगरपालिका वडा नं ३ कायम भएको छ । उनी मध्यमवर्गीय परिवारका हुन् ।

बाल्यकाल
अधिकांश जसोको बाल्यकाल पढाइ, लेखाइ र खेलाई गर्दैमा बित्दछ । सदानन्दको पनि यसैगरी बाल्यकाल बितेको थियो । उनी जन्मदा राणाहरूको क्रुर शासन थियो । स्कुलहरू थिएनन् । पढ्न–लेख्न सहजै कहाँ पाउनु र ? उनी बाल्यकालदेखि नै काम गरेर खानुपर्छ भन्ने मान्यता राख्दथेँ । त्यसो हुँदा घाँस, दाउरा, वनपात आदिमा लागी आमाको साथमा जान्थे र विविध काम गर्थे ।
शिक्षादीक्षाको आरम्भ, योग्यता निर्धारण र शैक्षिक कर्म
बाल्यकालमा गाउँमा पढ्ने सुविधा थिएन । कतैकतै पाठशाला थिए अरे । त्यो पनि उनलाई थाहा खासै भएन । २००७ सालमा प्रजातन्त्र बहाली भएपछि पढ्नु पर्छ भन्ने जागरण आयो । त्यति बेला उनका बुबा भारतको पूर्वोत्तरराज्य आसामको डिगबोई तेल कम्पनीमा काम गर्थे । घर आएको बेलामा उनको व्रतबन्ध गर्ने सोच बुवाले बनाए । लघुरूद्रीसहित उनको व्रतबन्ध गरिदिने कर्ममा वेदका श्लोक लयात्मक रूपमा पढ्दा र पढ्नको लागि काशी जान्छु भनी दकुराउने काम भएपछि उनको अन्तरआत्मामा पढ्ने इच्छा जाग्योे । स्कुल थिएनन् । उनका गाउँमा बले जेठाबा नामका व्यक्ति थिए । उनी साधारण साक्षर थिए । सदानन्दले उनीसँग कखरा सिक्ने कोसिस गरे । त्यसपछि भवानीशंकर सापकोटा (पात्लेखेते भान्जे काका)को घरमा गएर केही महिना उनले पढ्ने कोसिस गरे । लगत्तै बाबाको काम गर्ने ठाउँ डिगबोईमा गएर पढाइको थालनी उनले गरे । उनले गाउँमा पढ्ने कोसिस गर्दा न त किताब नै पाइन्थे न त कापी, कलम । काठको पाटीमा अँगारले लिपेर र खरीढुङ्गा खोजेर लेख्न सिक्नुपथ्र्यो । बाँसको सुप्ला काटेर घिरौँलाको पातको मसी बनाएर निगाला या बाँसको कलम बनाएर लेख्नुपथ्र्यो । डिगबोईमा पनि उनले त्यति पढ्ने मौका पाएनन्् । त्यसैबेला उनको हजुरबुबाको मृत्यु भयो । उनकोे बाबा कृया गर्न आउनुपर्नेमा उनलाई नै घर पठाइयो । उनी नेपाल फर्के । त्यतिबेलासम्म शंकरपोखरीमा ७ कक्षासम्म पढाउनको लागि पहल भएको थियो तर शिक्षकको अभावले गर्दा सात कक्षाको पढाइको थालनी भएपछि पनि शिक्षकलाई तलब दिन नसकी पढाउने काम बन्द भयो । उनी पुनः आसाम, डिगबोईमा पढ्न गए । सदानन्दले डिगबोईको राष्ट्रिय विद्यालयबाट एस.एल.सी. पास गरे र डिगबोई कलेजमा गएर साइन्स विषय लिएर पढ्न थाले । पुनःउनको पढाइमा ब्रेक लाग्यो । घरायसी कामले गर्दा उनी डिगबोई छाडेर फेरि(वि.सं. २०२४ सालमा) नेपाल आउनुप¥यो र नारायण मा.वि. पर्वत, कुश्मामा शिक्षक भएर पढाउन थाले । तलब निकै कम थियो । रु.१२०÷– मा पढाउनु पथ्र्यो । त्यसपछि कुश्मा छाडेर महेन्द्रशिखरी निम्न माध्यमिक विद्यालय बाजुङ्मा पढाउन थाले । खाना खाएर तलब रु.२५०।–मा पढाउन थाले । त्यहाँ खान पाइने तर तलब नपाइने भएपछि अर्को समस्या थपियो । घरबाट पकेट खर्च लिएर जान पर्ने भएपछि निकै कष्ट भोग्नु प¥यो । दशैँको अवस्थामा शिक्षकलाई कोदो जम्मा गरेर बाँड्ने कुरा आयो र उनले पनि कोदो लिएर पढाउन जान छाडे । त्यसपछि आइ.ए.को परीक्षा दिन काठमाडौँं गए र जे.टि.ए तालिममा सरिक भए । २०२७ साल मंसिरदेखि जे.टि.ए भएर चितवनबाट कामको थालनी गरे । त्यसपछि स्थायी भएर पाल्पा जागीर खाँदाखाँदै वि.एस्.सी.(एजी) पढ्न सरकारले पञ्जाब एग्रिकल्चर युनिभर्सिटीमा पठायो । यसरी उनको पढाइ निरन्तर नभई पटक पटकको प्रयासले मात्र सम्पन्न भयो । पढ्न चाहेजति पढ्न पाएनन्् ।
बाल्यकालीन र युवाकालीन स्वभाव
उनको बाल्यकालमा चकचके र छुल्याहा स्वभाव थिएन । साँचो बोल्नुपर्छ भन्ने उनको बाल्यकालदेखिको धारणा आजसम्म पनि जीवित छ । जीवन रोएर होइन† रमाइलो वातावरणमा बिताउनु पर्छ भन्ने सोच आजसम्म पनि छँदै छ । रमाइलो वातावरणमा जीवन बिताउनु पर्छ भन्ने उनको चाहना हो । कुरा गर्दा सबैलाई हँसाउने प्रयास गर्छन् । उनको हँसिलो बानीले गर्दा उनका गुरु शिवकुमार अधिकारी निकै प्रभावित थिए । घरमा भैँसी र एउटा गोरु थियो । बिहान उठेर गोवर फाल्नु पथ्र्यो, कहिलेकाही भैँसी दुहुनु पथ्र्यो । त्यति गरिसकेपछि भ्याएसम्म घाँस काट्नु पथ्र्यो । यी सबै काम गर्दा गुरुले दिएको गृहकार्य गर्न सकिदैनथ्यो । आज गुरुले पिट्ने छन् भन्ने जान्दाजान्दै पनि उनी स्कुल जान भने छाड्दैनथे । हाँसीहाँसी दण्डको भागी हुन्थे । दण्डको भागी हुँदा पनि उनको आँखामा आँसु नभई मुस्कान भरिएको देख्दा उनको न्वारानको नाम खडानन्द हुँदाहुँदै पनि गुरु शिवकुमारले पुनः स्कुलमा उनको नाम खडानन्दबाट सदानन्दमा परिणत गरिदिए । चाहे बाल्यकालमा होस्् या युवाकालमा, कामको व्यस्तताले उनलाई पछ्याइरह्यो र उनी काममा व्यस्तको व्यस्तै रहे । घरको हलो मात्र नभएर परेली घरको हलो पनि जोते । हलो जोतेबापत् एक मुरी धान मुजुरी पनि उनले लिए । निचोडमा भन्दा उनी जुन काममा लाग्थे त्यो कामलाई पुरा गरेर नै छाड्ने उनको स्वभाव हालसम्म पनि कायम छ । उनी अहिले पनि साहित्यिक अध्ययन र लेखन कार्य गर्न तथा समाज सेवामा डटेर लागिरहेका छन् ।
वैवाहिक र पारिवारिक विवरण
वि.सं. २०२४ साल फागुन २९ गते कटुवाचौपारी निवासी तुलसीराम लामिछाने र अक्षरा लामिछानेकी एकल सुपुत्री डिलकुमारीसँग उनको प्रथम विवाह भयो । निजसँगको वैवाहिक जीवनमा दुई पुत्री र एक पुत्रको जन्मेको दिनमै मृत्युवरण भयो साथै एक गर्भ पनि पतन भयो । त्यतिबेला यसता घटनाको उपचारका लागि डाक्टर या वैद्यको शरणमा जानुभन्दा ज्योतिषीको शरणमा जानु नै उपयुक्त ठानिन्थ्यो । मानिसलाई परिस्थितिले दासको रूपमा अगाडि बढाउँदो रहेछ । उनी पनि ज्योतिषीकहाँ गएर चिना देखाउने काम गरे । निर्णय लिनको लागि उनलाई कठिन परेको हुँदा पाँच ओटा ज्योतिषीलाई ग्रहदशा हेर्न लगाए । सबैले एकै किसिमको सल्लाह दिए । दोस्रो विवाह गर्नुपर्ने र दोस्रो विवाहपछिका बच्चा सुन्दर जन्मने र भाग्यशाली बन्ने राय पाए । त्यसपछि उनले धाइरिङनिवासी नन्दलाल आचार्यकी कान्छी सुपुत्री पार्वतीसँग २०२९ सालमा वैवाहिक सम्बन्ध जोडे । पार्वतीसँगको विवाहपछि उनीबाट जेठी छोरी राधा रिजालको जन्म २०३३ साल साउन २६ गते भयो । ती छोरीको उमेर वृद्धिसँगै  मोमप्रसाद तिवारीका जेष्ठ सुपुत्र इन्द्रप्रसाद तिवारीसँग विवाह भयो । उनी हाल सपना, सागर र सञ्जिता गरी तीन सन्तानकी आमा भइसकेकी छिन् । सदानन्दकी जेठी श्रीमतीबाट २०३३ साल १२ महिना १ गते जगत्प्रसाद नामका छोराको जन्मे । तिनै जगत्को विवाह चितवन निवासी थमनलाल पौडेलकी कान्छी सुपुत्री विमला पौडेलसँग भयो ।  उनका शिशिर र समीर नामका दुई छोरा छन् । जगत् जन्मेपछि सदानन्दकी कान्छी श्रीमतीबाट यशोदा छोरीको जन्म २०३७ साल श्रावण ९ गते भयो । यशोदा छोरीको विवाह जितपुरनिवासी पूर्णेश्वर अधिकारीका जेष्ठ सुपुत्र खगेश्वर अधिकारीसँग भयो । उनका पनि मदन र सिर्जना नामका दुई सन्तान भइसकेका छन् । यशोदा छोरीको जन्मपछि जेठी श्रीमतीबाट २०३७ साल पौष महिना १३ गते भेषराज रिजालको जन्म भयो । भेषराज रिजालको गैँडाकोटनिवासी बालकृष्ण अधिकारीकी माहिली छोरी भावना अधिकारीसँग विवाह भयो । भेषराज रिजालका पनि एक छोरा (विभान) र एक छोरी (विभूति) छन् । सदानन्दकी कान्छी श्रीमतीबाट पुनः २०४२ साल भदौमा उमा छोरीको जन्म भयो । उनको विवाह बलराम लामिछानेका कान्छा सुपुत्र श्याम लामिछानेसँग भयो । उमा छोरीको उत्सव नामको एक छोरा छन् । यसपछि छोरीछोरीको २०४३ साल ११ महिना ११ गते पार्वतीले कान्छा छोरा रामचन्द्रलाई जन्म दिइन् । रामचन्द्र रिजाल पनि पर्वत मुडिकुवा निवासी कृष्ण गौडेलकी जेठी सुपुत्री सन्ध्या गौडेलसँग विवाह गरेर आर्यन नामको छोरा र एलिजा नामकी छोरीसँग रमाइरहेका छन् । पत्नी डिलकुमारी रिजालले पनि २०४३ साल ९ महिना १३ गते छोरी इन्दिरालाई जन्म दिइन् । उनै इन्दिरा रिजालको पोखरानिवासी यादवचन्द्र भुर्तेलका माहिला सुपुत्र चन्द्रविलास भुर्तेलसँग विवाह भएको छ । उनको स्तुती नामकी छोरी छन् ।
कलाधर रिजाल र नन्दकली रिजालका सदानन्द र प्रेम शर्मा नामका दुई छोरा छन् । तुलसी र सुमित्रा पनि कलाधर र नन्दकलीकै छोरीहरू हुन् । प्रेम शर्मा रिजालको  लोकप्रसाद भुसालकी छोरी यमकुमारीसँग विवाह भएको हो । उनको विनोद र विदुर नामका दुई भाइ छोरा र सीता नामकी एक छोरी रहेका छन् । विनोदका विना रिजाल र मग्न रिजाल दुई छोरी र विदुरका एक छोरी अविना र विज्ज्वल छोरा जन्मेका छन् । सदानन्दकी बहिनी तुलसीदेवीको विवाह तात्कालीन कटुवा चौपारीका लीलाधर अधिकारीसँग भएको थियो । तुलसीका वेदप्रसाद अधिकारी र नारायण अधिकारी दुई छोराको साथै सरस्वती र सीता नामका दुई छोरीको जन्म भएको छ । वेदप्रसाद अधिकारीका मञ्जिता, शर्मिला र अशु (पोषना) तीन छोरी र अजय नामको छोरा जन्मेका छन् । नारायण अधिकारीका पनि एक छोरा सक्षम र एक छोरी निशा जन्मेका छन् । बहिनी सुमित्राका तीन छोरा सन्तोष, धर्म र चुकप्रसादको साथै इन्दिरा र विमला नामका छोरीहरू रहेका छन् । यसरी कलाधर रिजालका सन्तति नेपाल, अमेरिका र फ्रान्स र जापानसम्म रहेका छन् ।
उनका दुई भाइ छोरामध्ये जगत् मनी ट्रान्सफरमा काम गर्छन् र भेषराज प्रहरीमा डि.एस.पी पदमा कार्यरत छन् । रामचन्द्रका सपरिवार अमेरिकामा बस्दै आएका छन् । छोरीहरू आफ्नै घरको काममा व्यस्त छन् । उनको पारिवारिक सन्तुष्टि राम्रै छ । सबै आफ्ना काम, माम र दामका लागि संघर्षरत छन् । सदानन्दले आर्थिक पाटोमा  दिनुपर्ने केही छैन बरु उनलाई सन्ततिले केही दिन्छन् । हरेक छोराछोरीकोे उन्नति र प्रगतिमा बाबुआमाको गहन भूमिका हुन्छ । जन्मेदेखि तिनको लालनपालन, पढाइ, लेखाइ र तिनीहरूको विवाह साथै उनीहरू आफ्ना खुट्टामा नउभिउञ्जेलसम्म मार्गदर्शन गर्नु मातापिताको दायित्व हो । उनको जागीरे तलबले यति ठूलो परिवार कसरी नै थाम्न सक्थ्यो र ? उनका श्रीमती द्वयले छोराछोरीहरूको लालनपालनमा निकै ठूलो पसिना बगाए । खेतबारी खने । निवेक खाए । भैँसी पाले । दूध बेचे । यतिसम्म कि ४÷४ ओटा लैना भैँसी बेचेर जग्गा किने । यति हु्ँदा पनि उनले समयसमयमा गएर पढाइको चासो लिए । परीक्षाको नतिजालाई केलाए । शिक्षकहरूलाई गृहकार्य दिनको लागि अनुरोध गरे । कमजोर विषयमा ट्युसन पढ्न लगाए र आफ्नो खुट्टामा कसरी उभिन सकिन्छ भनी छोराछोरीलाई सिकाए । उनका श्रीमती द्वयको कठोर परिश्रम र आफ्नो अथक प्रयासले उनले आज छोराछोरीको सन्तोषजनक प्रगति देख्न पाएका छन् । "फुले जस्तो फल्दैन, फलेजस्तो रहँदैन" भन्ने उखान उनको जीवनमा लागू भएको उनले महसुस गरेका छन् । पहिला जेठी श्रीमतीबाट जन्मेका सन्तति जन्मदै मर्दै गरे । दोस्रो विवाहपछिका सन्ततिले आफ्नो किसिमको प्रगति गरेका छन् । त्यसमा असन्तुष्टि व्यक्त गर्ने स्थान नै छैन । तर पनि एउटा बाबुले जे सोच राखेको हुन्छ त्यो पुरा भने हुँदो रहेनछ । उनले सोच गरेको कल्पनामा उनका सात सन्तति र परिवारसहितका चौध जनाले नेपाल सरकारको जागीर खाएर देश र जनताको सेवा गर्ने छन् भन्ने उनको कल्पना थियो ; सपना थियो तर एक जना छोरा भेषराज रिजाल मात्रैले सरकारी सेवामा पुगे । अरू आफ्नै किसिमको प्रगतिमा जुटेका छन् । प्रगतिको शिखरतिर लम्किरहेका छन् ।
पर्वत छाडी नवलपुर बस्नुको उद्देश्य
२०४३ सालमा उनको पर्वत छाड्ने पारिवारिक सोच बन्यो । मध्यम बर्गीय परिवारको सदस्य भएकाले छुट्टिने क्रममा छोराछोरीलाई पाल्न र पढाइ गर्न नसक्ने अवस्थाले गर्दा पर्वतबाट नवलपरासी आउने निर्णय २०४४ सालमा गरे । पहाडको थोरै जग्गा विक्री गर्दा नवलपुरमा धेरै जग्गा आउने र छोराछोरीलाई पढाउन पनि सुविधा हुने देखिएकाले छोराछोरी पढाउन र पेटभरी भात खान नवलपुर आए ।
जागीरे जीवनको प्रवेश, सेवा र सेवानिवृत्त क्षण
उनका पारिवारिक पृष्ठभूमि हेर्दा कसैले पनि सरकारी जागीर खाएको देखिदैन । उनको पुख्र्यौली पेशा कृषि रहेको देखिन्छ तर सदानन्दले भने कडा परिश्रम र मिहिनेतका साथ विभिन्न क्षेत्रमा जागीरे सेवाको अनुभव लिए । उनका जागीरे अनुभवहरू यस्ता छन् ः
ड्ड वि.सं. २०२४ सालमा पर्वतको कुश्मामा रहेको नारायण मा.विमा शिक्षण पेशाको शुरुवात
ड्ड वि.सं.२०२६ सालतिर महेन्द्रशिखरी निमाविमा कार्यरत
ड्ड वि.सं. २०२६ साल असोज–२०२७ साल मङ्सिरसम्म नायब प्राविधिक सहायकको तालिम लिई सोही वर्षको मङ्सिर ३० गतेबाट उक्त पदको सेवामा प्रवेश
ड्ड वि.सं.२०३८ सालमा उनको एक तह बढुुवा भएको, त्यसैबेला कालिकोट सरुवा हुनुपरेको
ड्ड वि.सं. २०४९ मा का.मु. कृषि अधिकृत भई पर्वत जिल्लामा काम गरेका
ड्ड वि.सं. २०५२ सालमा माटो विशेषज्ञ भई राजपत्राङ्कित द्वितीय श्रेणी प्राविधिक पदमा पदोन्नति भई क्षेत्रीय माटो परीक्षण प्रयोगशाला, त्रिशुलीमा सेवा गरेका
ड्ड वि.सं. २०६१ सालमा प्रमुख माटो विज्ञका रूपमा स्तरोन्नति भई काठमाडौँँको माटो व्यवस्थापन निर्देशनालयमा काम गरेका
ड्ड वि.सं. २०६१ सालको चैत्र १ बाट अनिवार्य अवकास लिएका
पेशागत सन्तुष्टि
हरेक मानिसका लागि सन्तुष्टि क्षणिक हुनसक्छ । यदि त्यो लामो समय रह्यो भने यथोचित उन्नतिप्रगति रोकिन सक्छ  । जागीर नहुञ्जेल जागीर चाहिन्छ । सदानन्द पनि जागीर पाएपछि केही क्षण सन्तुष्ट भए होलान् । त्यसपछि उनमा बढुवाको  चिन्ता थपियो । बढुवा भएपछि अझैँ राम्रो ठाउँ खोजे । यस्तै गर्दागर्दै पेन्सन पाक्यो र घर आए । यी सबै क्षणिक सन्तुष्टि उनले पाए ।
समाजसेवा प्रतिको रुचि  
उनमा समाजसेवाको भावना कसरी आयो भन्ने यथार्थता उनलाई थाहा छैन । तर सानै उमेरदेखि कोही रुँदा उनका आँखा रसाउँथे । कोही हाँस्दा हाँस्न मन लाग्थ्यो । कसैलाई सहयोग गर्दा आनन्द आउँथ्यो ।  उनी आसाममा पढ्दा बालक्लब र स्काउटको सदस्य थिए । यी दुबै संस्था नितान्त समाजसेवी संस्था थिए । डिगबोई आसाममा नेपाली÷ विद्यार्थीको हकहितको लागि विद्यार्थी मिलनसंघ नामक संस्थासँग आबद्ध भएर उनले सबै विद्यार्थीहरूसँग मिलेर सिर्जनात्मक काम गरेका थिए । त्यसमा उनको काम सेवामा नै समर्पित थियो । समाजसेवामा तल्लीन भएकै कारणले संस्थाले प्रमाण पत्रद्वारा सम्मान प्रदान गरेको छ ।
 पदीय, तालिम, गोष्ठीलगायतका कार्य अनुभव
विभिन्न समयमा, स्वदेशमा भइरहने साहित्यिक कार्यक्रममा सहभागी भएका संख्याको विगतदेखिको सम्पूर्ण गणना गरिएको छैन केही एकाध उदाहरणमध्ये, उनी अक्षर सदनबाट गैडाकोटमा सञ्चालन गरिएको कार्यशालामा सहभागी (चैत्र २४ गते, वि.सं.२०७४ मा) भएका थिए । त्यस्तै विदेशमा सञ्चालित साहित्यिक सम्मेलन कार्यक्रम दुलियाजान कला–साहित्यमञ्च आसाम, भारतमा सहभागी (ई.सं २०१८) भए । जागीरमा छँदा देश भित्रका विभिन्न तालिम गोष्ठी, सेमिनार आदिको अति धेरै भएकाले सबै विवरणयहाँ समावेश गर्न सकिएको छैन । तर जागीरबाट अवकास लिएपछि २०६६÷१÷२४–१÷२५ गतेको ल्बतष्यलब िच्भखष्भध बलम एबिललष्लन ध्यचपकजयउ मा सहभागी भएका थिए । यसरी नै देशभित्र सञ्चालित तालिमको संख्या करिव एक दर्जनभन्दा बढी छन् भने अन्तराष्ट्रिय स्तरमा सहभागी विवरण यस प्रकार छन् –
ज्ञ।त्जभ भ्नथउतष्बल क्ष्लतभचलबतष्यलब िऋभलतचभ ायच ब्नचष्अगतिगचभ–त्चबष्लष्लन यल क्यष् िब्mभष्यिचबतष्यल ाचयm ज्ञकत mबचअज तय घण् mबथ, ज्ञढडड।९भ्नथउत०
द्द।व्बउबल क्ष्लतभचलबतष्यलब िऋययउभचबतष्यल ब्नभलअथ ९व्क्ष्ऋब्० – व्बउबल,त्चबष्लष्लनयल क्ष्mउचयखझभलत या क्यष् ित्भकतष्लन त्भअजलष्त्रगभ ाचयm व्गथि ज्ञछ,ज्ञढढड तय ब्गनगकत ज्ञण्, ज्ञढढड
घ।ऋभलतचब िक्यष् ि७ ध्बतभच ऋयलकभचखबतष्यल च्भकभबचअज ७त्चबष्लष्लन क्ष्लकतष्तगतभ, म्भजचबमगल ९ग्ततबचबलअजब ि०,क्ष्लमष्ब त्चबष्लष्लन यल क्गकतबष्लबदभि क्यष् िःबलबनझभलत एचयनचबmmभ  ाचयm ज्ञटतज तय द्दज्ञ ाष्चकत ँभदचगबचथ, द्दण्ण्द्ध।
सरकारी सेवाको कार्यअनुभवको विवरण
इचनबलष्शबतष्यल ( क्यष् िःबलबनझभलत म्ष्चभअतयचबतभ  ज्बचष्जबचदजबधबल, ीबष्तिउगच
एयकष्तष्यलस् (       ँयच ऋजष्भा क्यष् िक्अष्भलतष्कत ९एचयनचबmmभ म्ष्चभअतयच०
म्गचबतष्यल (द्दण्घढरढरट तय द्दण्द्धद्धरढरज्ञद्द९म्भअझदभच द्दज्ञ, ज्ञढडद्द तय म्भअझदभच द्दठ, ज्ञढडघ०
इचनबलष्शबतष्यल(म्ब्म्इ प्बष्पियत
एयकष्तष्यल ( ब्ककत। ब्नचष्अगतिगचभ म्भखभयिऊभलत इााष्अभच ९ब्ब्म्इ०
म्गचबतष्यल ( द्दण्घडरठर ज्ञ तय   द्दण्घढरढरछ ९इअतयदभच ज्ञठ, ज्ञढडज्ञ तय म्भअझदभच द्दण्, ज्ञढडद्द०  
इचनबलष्शबतष्यल ( म्ब्म्इ, एबचदबत,
एयकष्तष्यल( व्त्ब् ९व्गलष्यच त्भअजलष्अब िब्ककष्कतबलअभ०
म्गचबतष्यल ( द्दण्घछरज्ञज्ञरद्द तय द्दण्घडरटरघज्ञ९ँभद।ज्ञद्ध, ज्ञढठढ तय इअतयदभच ज्ञट, ज्ञढडज्ञ०
इचनबलष्शबतष्यल (   म्ब्म्इ एबीऊब,
एयकष्तष्यल(  व्त्ब्
म्गचबतष्यल( द्दण्घण्रज्ञद्दरद्दघ तय द्दण्घछरज्ञज्ञरज्ञ९ब्उचष् िद्दछ, ज्ञढठद्ध तय   ँभद। ज्ञघ, ज्ञढठढ०
इचनबलष्शबतष्यल ( क्ष्लअचभबकभम ग्कभ या ज्ष्नज थष्भमिष्लन ऋचयउक ख्बचष्भतष्भक बलम ँभचतष्ष्शिभचक एचयवभअत ९ग्ल्म्एरँब्इ० ऋजष्तबधबल
एयकष्तष्यल( व्त्ब्
म्गचबतष्यल( द्दण्द्दठरडरघण् तय द्दण्घण्रज्ञद्दरद्दद्द९म्भअझदभच ज्ञछ, ज्ञढठण् तय ब्उचष् िद्ध, ज्ञढठद्ध०
ल्यल न्यखभचलmभलतब िइचनबलष्शबतष्यल ९ल्न्इक क्भचखष्अभक०
ू ऋभऋच्भ्म् ल्भउब,ि एबचदबत प्गकmब ( ऋययचमष्लबतयच द्दण्टठ तय द्दण्टठ। द्य।क्। एबचतष्mभ
ू ल्भउब िँभचतष्ष्शिभच ऋयmउबलथ, द्यबचमष्दबक तधय  mयलतज बक ब क्यष् ि भ्हउभचत
ू क्गकतबष्लबदभि क्यष् िःबलबनझभलत एचयनचबm mभ द्यबपजगलमय िजभष्नजत एगअिजयप, ीबष्तिउगचएबच तष्mभ ऋयलकगतिबलत(द्दण्टज्ञरज्ञद्दरज्ञ ९ःबचअज ज्ञद्ध, द्दण्ण्छ० तय द्दण्टठ०
ू ीीक्ष्ल्प्रज्भखिभतबक  ९क्गचपजभत० एबचतष्mभ अयलकगतिबलत,द्दण्टद्दरद्ध रद्दट तय द्दण्ण्टद्दरछरज्ञद्द ९ब्गनगकत ज्ञण्, तय ब्गनगकतद्दज्ञ, द्दण्ण्छ०
ू ऋयmmगलष्तथ भ्लखष्चयलmभलतब िब्धबचभलभकक बलम ःबलबनझभलत एचयवभअत ९ऋभ्ब्ःए० ९ऋक्ष्म्ब्० ,द्धछ मबथक  ष्ल द्दण्टद्द, एबचतष्mभ अयलकगतिबलत।

सरकारी सेवामा २०३० साल मंसिर ३० गतेदेखि २०६१ साल फागुन मसान्तसम्म अविच्छिन्न रूपमा उपर्युक्त विवरणंअनुसार विभिन्न पदमा कार्यरत रहेर सेवा गरेको र गैह्रसरकारी संस्थामा पनि सेवा गरेको विवरण माथिको विवरणमा भेट्न सकिन्छ ।
हालको दिनचर्या –
ड्ड खेतीपाती, पशुपालन र संस्थागत नेतृत्व
ड्ड नेपाली भाषा साहित्य, संस्कृति आदिको अध्ययन, अनुसन्धान ÷लेखनप्रकाशन, प्रकाशनसँगै सामाजिक साहित्यिक विविध रचनात्मक गतिविधिमा सक्रिय
नाम र उपनाम बीचको तादम्यता
औपचारिक नाम सदानन्द रिजाल जैसीले आफूलाई अभागी उपनामले चिनाएका छन् । 'सदानन्द' र 'अभागी' शब्दका शाब्दिक अर्थ र यी दुई बीचको अर्थगत सम्बन्ध मिलाउँदा कत्तिपनि तालमेल देखिदैन । शब्दकोषिय अर्थमा सदानन्दको अर्थ–सधै आनन्द रहने (सदा आनन्दोस्य), खुशमिजÞाज, हसमुख, प्रसन्नमुख, मौजी, आनन्दी, खुशदिल, प्रसन्नदिल, आमोदी, प्रसन्नमना, दिलशाद आदि जनाएको पाइन्छ भने अभागीको अर्थ–भाग्य नभएको, सर्वनाशी, जस नपाउने, अबजस्याहा, खोटो कर्म भएको, प्रलयंकर, वदकिस्मत, विनाशपूर्ण, अभाग्यशाली, मन्दभाग्य, अमंगल, मनहूस, शापग्रस्त, दुखापन्न आदि जस्ता रहेका छन् । व्याकरणिक दृष्टिले सदानन्द पुलिङ्ग शब्द हो । यस शब्दको अन्य अर्थको रूपमा शिव, विष्णु, परमेश्वर भनेर शब्दकोशमा दिइएको छ । तसर्थ अभागी उपनाम उनले किन रोज्न पुगे यो रहस्यको विषय भएको छ । यो शोधखोजकर्ता स्वयम्ले उनीसँग अन्तर्वार्ता लिएर यस विषयमा जिज्ञासा राखे पनि उनले चित्तबुझ्दो जवाफ दिएका छन् जस्तो लागेको छैन । सामाजिक सेवा र नेतृत्व गर्न पाउँदा आनन्द मान्ने, सधै सामाजिक चिन्तनमा रहने, कर्ममा सधैँ तल्लीन हुने, लेखन सिर्जनामा अथकरुपले लाग्ने व्यक्ति कसरी अभागी हुन सक्छ ? यो उपनाम उनका लागि कत्ति पनि सुहाउँदो छैन ।
लेखन–सिर्जनात्मक क्षेत्रमा लाग्ने प्रेरणा
सदानन्दले लेखन, सिर्जनात्मक क्षेत्रमा लाग्नका लागि निम्न आधारबाट प्रेरणा पाएका हुन् ः
ड्ड साहित्यकार हरिभक्त कटुवालको प्रेरणात्मक काम
ड्ड पारिवारिक सामाजिक वातावरणीय प्रभाव
ड्ड घुमफिर अध्ययन,अनुभव र अनुभूति
ड्ड अग्रजहरूको सत्कार्य
ड्ड राष्ट्रिय राजनीति र परिवेश
ड्ड सँगी–साथीहरूको अनुकरणीय कर्मगत प्रभाव
ड्ड सकारात्मक सोचविचार
पहिलो रचना
सदानन्द भन्छन्,"बनारसबाट निस्कने आमा पत्रिकामा आमा नामक कविता प्रकाशनमा खगेश्वरको नाममा प्रकाशन भएको तर प्रकाशन वर्ष पनि याद नभएको र मलाई पठाएको पत्रिका पनि हराएको तर पहिलो कृति भने आफ्नै व्यथाहरू (कविता सङ्ग्रह) २०५७ जेष्ठ २५मा प्रकाशनमा आएको छ ।"
अध्ययन तथा देशविदेशको भ्रमण–
अध्ययनको सिलसिलामा भारत–नेपाल हुदै पुनः भारत केन्द्रित हुनुपरेको† तालिमको सिलसिलामा जापान, थाइल्याण्ड, फिलिपिन्स, इजिप्टका साथसाथै नेपालका ६५ जिल्लाहरूको भ्रमण गर्न सकेका ।
 विधागत योगदान
साहित्यतर्फ–कविता, कथा, उपन्यास, लघुकाव्य, खण्डकाव्य, महाकाव्य, कृृषिकाव्य, नियात्रा र समालोचना ।
साहित्येतरतर्फ–कृषि विज्ञान (खास गरेर माटो विज्ञानको क्षेत्रमा) लिफलेट,बुकलेट, किताब, प्रतिवेदन, अनुसन्धान प्रतिवेदनको प्रकाशनका साथै सम्पादन कार्य समेत गरेका
मनपर्ने साहित्यकार–
उनका लागि प्रायः सबै साहित्यकारहरू आदरणीय लाग्ने, यद्यपि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा र विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाका रचना बढ्ता अध्ययन गर्न उनलाई मन लाग्छ । विदेशका साहित्यकारमा शेक्सपियरका रचना पाएमा बढी पढ्छन् ।
जीवन दृष्टि–
सकारात्मक सोचबाट जीवनलाई उत्सर्गमय बनाउनु ।
भावी जीवनका कर्म–
भाषा साहित्यको उत्थान, संरक्षण,र सम्बद्र्धनमा नै निर्लिप्त हुनु, सकुन्जेल साहित्यिक संस्थागत आवद्धता र नेतृत्वमा निरन्तरता, समाज सेवामा क्रियाशील रहने ।
चाहना वा रुचि–
ड्ड समाज सेवा
ड्ड साहित्य सेवा
ड्ड कृषि सेवा÷ माटोको सेवा
ड्ड नेतृत्वमा अग्रसरता
ड्ड अर्काको उपकार गर्नमा नै आपूmलाई समर्पित र खुसी रहने
ड्ड सादा जीवन र उच्च भावनामा रम्ने
ड्ड सादा खानपिन र आहारमा रम्ने
ड्ड देश विदेशका साहित्यिक र साहित्येतर विषयका पुस्तकहरूको अध्ययन
ड्ड लेखरचना लेख्न र प्रकाशनमा रूचि
ड्ड सामाजिक कार्यमा आवश्यकता वा अवस्थाअनुसार आर्थिक सहयोग दिनमा
     आपूmलाई जागरूक बनाउने
ड्ड समाज र राष्ट्रको भलो चाहने, उन्नति÷प्रगति सोच्ने, यसैमा चिन्तनशील  
     भइरहने
ड्ड भनाइ र गराइमा तालमेल मिलाउन प्रयत्नरत
ड्ड पदमा भए पनि नभए पनि सामाजिक कार्य र लोक कल्याणकारी कार्यमा दत्तचित्त
     भएर लाग्ने चाह
ड्ड आफ्नो घरपरिवारसहित सामाजिक हितमै समय व्यतीत
ड्ड देशविदेशको भ्रमण अवलोकन गरी देशको विकास गर्नुपर्छ भन्ने भावना भएको
ड्ड 'प्रष्ट बक्ता सुखी भवेत्' भन्ने कथनलाई सार्थकता दिनुपर्छ भन्ने चाहना
ड्ड स्थानीय, क्षेत्रीय र राष्ट्रिय पत्रपत्रिकामा लेखरचना प्रकाशन गर्नमा जोड
कृतिहरू प्रकाशन विवरण –
सदानन्द अभागीले नेपाली साहित्यमामात्र नभई कृषि विज्ञान (खासगरी माटो विज्ञानमा पनि कलम चलाएका छन् । उनका नेपाली साहित्यिका कृतिहरू प्रकाशन यसप्रकार छन्ः

कृृतिको नाम प्रकाशनवर्ष   प्रकाशक
१. आफ्नै व्यथा (कवितासङ्ग्रह )   २०५७ सदानन्द अभागी
२. बूढो जवानी (कवितासङ्ग्रह)   २०५८ सदानन्द अभागी
३ .पश्चातापको आँसु (कथासङ्ग्रह) २०५८ सदानन्द अभागी
४.जीवनलीला (खण्डकाव्य)   २०५८ राधा,यशोदा, उमा, इन्दिरा
५. कोपिला (लघुकाव्य) २०५९ लक्ष्मीस्मृति साहित्य समाज
६. तीनयुग एक कथा  (महाकाव्य) २०६० जगत्.,भेषराज र रामचन्द्र
७. जीवनलीला (उपन्यास) २०६० नवलपरासी साहित्य परिषद
८. काठमाडाँैदेखि देहरादूून (यात्राविवरण) २०६० सदानन्द अभागी
९. म र मेराहरू (जीवनी)   २०६० सदानन्द अभागी
१०. अग्निज्वाला  (महाकाव्य) २०६१     शंकरपोखरी समाज काठमाडौँ
११. नियति (उपन्यास)   २०६१ चन्द्र प्र.रिसाल,लगायत
१२. तन्नेरी हजुरबा (उपन्यास) २०६१ लक्ष्मीस्मृति साहित्य समाज
१३. माटो र बिरूवाले भोक लाग्यो भन्छन्् २०६१   कृषि सूचना तथा संचार केन्द्र
१४.मोहनीको मीठो म्वाईँ (कवितासङ्ग्रह)  २०६२   त्रिवेणी साहित्य परिषद, न.प.
१५.परिवर्तन (कथासङ्ग्र्रह) २०६३ रत्न राधिका साहित्य परिषद्, ल.पु.
१६. भुटानी शरणार्थीको व्यथा कथा २०६३ रत्नराधिका साहित्य परिषद,ल.पु.
१७. समभोग समाधि (गजलसङ्ग्रह) २०६४ लक्ष्मीस्मृति साहित्य समाज
१८ गजलगुटिका  (गजलसङ्ग्रह) २०६५ विमला रिजाल, सन्ध्या रिजाल
१९. बुढौतीका रहरहरू (गजलसङ्ग्रह) २०६५ विनोद रिजाल, विदुर रिजाल
२०. संयुक्त राष्ट्रिय गजलयात्रा(भाग २)  २०६५ हाम्रो मझेरी साहित्य प्रतिष्ठान चि.
२१. अभागीका गजलहरू (गजलसङ्ग्रह) २०६६ लक्ष्मीस्मृति साहित्य समाज
२२ गंगा गजल गजलसङ्ग्रह (सं.लेखन) २०६६ हाम्रो मझेरी साहित्य प्रतिष्ठान चि.
२३. अभागीका मुक्तकहरू (मुक्तकसङ्ग्रह) २०६८ लक्ष्मीस्मृति साहित्य समाज,न.प.
२४ यात्री (उपन्यास) २०६८ लक्ष्मीस्मृति साहित्य समाज.
२५ गजल परिकार (गजलसङ्ग्रह) २०६८ लक्ष्मीस्मृति साहित्य समाज
२६. सृष्टिमा अभागीको दृष्टि(समालोचना) २०६८ लक्ष्मीस्मृति साहित्य समाज,.
२७. समकालीन नेपाली गजल (गजल सङ्ग्रहः संयुक्त)२०६८ हाम्रो मझेरी साहित्य प्र.
२८ बालुवाको घर (कथासङ्ग्रह)   २०६९ लक्ष्मीस्मृति साहित्य समाज
२९.अभागीको प्रेमविहारको षष्ठामृत ग.सङ्ग्रह  २०७० लक्ष्मीस्मृति साहित्य समाज
३० ईप्रतिनिधि नेपालीगजल (संयुक्त लेखन) २०७० हाम्रो मझेरी साहित्य प्रतिष्ठान
३१. सिंहवाहिनी (समीक्षात्मक पौराणिक महाकाव्य)२०७३ दाउन्ने साप्ताहिक
३२. शब्दशिविर (गजलसङ्ग्रह संयुक्त लेखन) २०७४ हाम्रो मझेरी सा.प्र.
३३. सृष्टिमा अभागीको दृष्टि(समालोचना–दोस्रो सङ्ग्रह) २०७४ सदानन्द अभागी
३४. कसैका सृष्टिमा अभागीको दृष्टि (समालोचना–तेस्रो सङ्ग्रह) २०७४ लक्ष्मीस्मृति
   साहित्य समाज
३५.केही सृष्टिहरूमा अभागीको सिंहावलोकन(स.सङ्ग्रह) २०७४ सदानन्द अभागी
३६.अभागीका मुक्तकहरू (मुक्तक सङ्ग्रह) २०७४
३७.गंगा लिगलः सृष्टि दृष्टि(समालोचनासङ्ग्रह) २०७७ लक्ष्मीस्मृति साहित्य समाज
३८. पाल्पालीका गजलमा दृष्टि  २०७७ लक्ष्मीस्मृति साहित्य समाज
साहित्येतर कृतिहरू (नेपालीमा लेखिएका कृषि वैज्ञानिक कृतिहरू)
कृतिको नाम                 प्रकाशन  बर्ष
१  सुन्तलाजात खेती                ०५÷०४२÷४३
२  विभिन्न बालीमा मलको आवश्यकता र प्रयोग विधि २०४३
३  माटो व्यवस्थापन  तथा  सूक्ष्मतत्त्व समस्या अध्ययन
    तथा बिरूवाको खाद्यतत्त्वको संक्षिप्त विवरण  २०५२÷५३
४  उर्वराशक्ति बढाउन प्रयोग मलको एक झलक २०५४
५  बिरूवाको एकीकृत खाद्यतत्त्व व्यवस्थापन पद्वति एक झलक     २०५४
६  माटोको उर्वराशक्ति व्यवस्थापनकार्य पुस्तिका २०५५
७. प्राङ्गाारिक मल  र सूक्ष्मतत्त्वको अध्ययन  प्रतिवेदन           २०५६
८. एकीकृत खाद्यतत्त्वव्यवस्थापन कार्यपुस्तिका           २०५८
९. माटो सुधारको रूपमा  कृषिचूनको प्रयोग              २०५८÷५९
१०. माटो शिविर किन र कसरी                 २०५८÷५९
११. दिगो कृषि विकासको लागि प्राङ्गारिक खेती         २०५८÷५९
१२ गोठेमल तथा कम्पोष्ट मल व्यवस्थापन तालिम पुस्तिका          २००१
१३ धानमा एजोला मलको प्रयोग (लिफलेट)
१४ विभिन्न बालीमा खाद्यतत्त्व तथा माटो व्यवस्थापन     २०६०÷६१
१५ दिगो माटो व्यवस्थापन विविध पक्षहरू             २०६१
१६ प्राङ्गारिक खेती एक परिचय                  २०६२
१७ क्षतिग्रस्त कृषि भूमिको व्यवस्थापन                  २०७०
अनुवादित कृतिहरू
१. तरकारी बालीमा खाद्यतत्त्व कमी तथा बढीका लक्षणहरू (भाग–१), २०६०
२. तरकारी बालीमाखाद्यतत्त्व कमी तथा बढीका लक्षणहरू (भाग–२), २०६०
यी कृति संयुक्त अनुवाद कृति हुन् । यी किताब जापानी लेखक काजुहिको वातानावे (जापानी) ले जापानी भाषामा लेखेका थिए । उक्त कृतिलाई जापानी भोलेन्टियर चियो बुन्याले अंग्रेजीमा उल्था गरेको र सो अंग्रेजी उल्थालाई सदानन्दले नेपालीमा अनुवाद गरी जाइका ९व्क्ष्ऋब्० ले प्रकाशन गरेको हो ।
Study anad Research paper
1. Impact on Soil Analysis Recommendation to farmers by Soil Analysis  
    Laboratory 'WARTC, Khairenitar Tanahun, 1991
 2. Study Report on Soil Fertility Report of Kavre district and manure and
     fertilizer Use in PaLpma, 2058
3. Study Report on Organic manure production and utilization of FYM/
    Compost by the farmers
4. Study Report on organic manure and micro nutrients 1999
6. Report on soil Fertility Survey and maping of Parbat district 2000.
7. Review and Planning of sustainable soil management programs
    Summary Report2001
8. Production and utilization FYM/ compost by the farmers in the Kavre
    District of Nepal, 2002
9. Report on soil fertility mapping in Shyanja , 2002
10. Report on soil fertility mapping in Mahottari, 2002  
11. Review and Planning of sustainable soil management programs
      Summary Report 2002
12. Report on soil fertility mapping in NawaL parasi , 2003
13. Review and Planning of sustainable soil management programs
      Summary Report 2003
14.  Proceeding of Workshop on Soil management Activities and
       Implementation  in Farmer's Field, 2004
15. Soil Fertility Survey and Mapping in Parsa, 2006
16. Review and Planning of sustainable soil management programs
      Summary  Report, 2004
17. Review and Planning of sustainable soil management programs
      Summary  Report, 2005


 Sampadan_
1. Component of Integrated  Plant nutrients management for Nepal,
     Proceeding of workshop 11 to 17 Falgun 2056 jointly edited
2. Annual report of Soil Testing and  Service Section, Harihar Bhawan2053
    to 2061 BS)
३. कृषि उपज बजार व्यवस्थापन समिति स्मारिका, २०७३ (संयुक्त लेखन,सम्पादन)
४. नर्मदेश्वर शिवालय मन्दिर कावासोती नवलपुर स्मारिका, २०७६(संयुक्त)
आवद्धता
१. जेष्ठ नागरिक जिल्ला संघ नवलपुर अध्यक्ष एवम् संस्थापक,आजीवन सदस्य, २०७७
२. जेष्ठ नागरिक संस्था नवलपुर (सहसचिव) एवम् आजीवन सदस्य, २०७५–०७७
३. जेष्ठ नागरिक संस्था नवलपुर (क्षेत्रीय सदस्य एवम संस्थापक), २०७१
४. लुम्विनी वाङ्मय प्रतिष्ठान, नेपाल सल्लाहकार, २०७१
५. आजीवन सदस्यः रेडक्रस सोसाइटी नवलपरासी
६. आजीवन सदस्यः त्रिवेणी साहित्य प्रतिष्ठान नवलपरासी
७. आजीवन सदस्यः पाल्पाली सङ्गम , काठमाडौँ
८. आजीवन सदस्यः शङ्खरपोखरी समाज, काठमाडौँ
९. आजीवन सदस्यः  हाम्रो मझेरी साहित्य प्रतिष्ठान
१०. आजीवन सदस्यः माधुरी साहित्य प्रतिष्ठान
११. आजीवन सदस्यः जनमत मासिक बनेपा, काभ्रे
१२. आजीवन सदस्यः पर्वत साहित्य सङ्गम
१३. आजीवन सदस्यः नारीसाहित्य समाज,प्रगतिनगर, नवलपरासी
१४. आजीवन सदस्यः स्याङ्जा साहित्य प्रतिष्ठान, स्याङ्जा
१५. संस्थापक सदस्यः लुम्विनी आदर्श डिग्री कलेज
१६. प्रेश युनियनको सदस्य तथा केन्द्रीय पार्शद्
१७. लक्ष्मीस्मृति साहित्य समाजको संस्थापक तथा वर्तमान अध्यक्ष
१८. रत्न राधिका साहित्य परिषद्को सदस्य
१९. नयाँ मौसम पाक्षिकको सल्लाहकार
सम्मान÷कदरपत्र÷पुरस्कार
सदानन्दले हालसम्म विविध कर्म गरेबापत् निम्न विवरणका सम्मान, कदरपत्र र पुरस्कार पाएका छन् ः–
१. नेपाल रेडक्रस सोसाइटी कावासोती उपशाखाबाट प्रशंसा पत्र (वि.सं.२०७६)
२. वेणी साहित्य परिषद्बाट कृष्णजंग डम्बरजंग पुरस्कार (वि.सं.२०७६)
3= Lions Wangmaya Chitawan बाट गेल्भिन जोन सेवक साहित्य सम्मान
   (वि.सं.२०७५)
4 वचुली महोत्सव २०७५ बाट सम्मान पत्र (वि.सं.२०७५)
ड्डनेपाली लेखक संघ तनहूँ २०६८ बाट  सम्मान पत्र ( वि.सं.२०७५)
ड्डकृषिउपज बजार व्यवस्थापन समिति कावासोती–२सम्मानपत्र(वि.सं.२०७५ साल)
ड्डघचम ऋबदष्लभत mभभतष्लन उबचतष्अष्उबतष्यल द्दठतज व्बलगबचथ द्दण्ज्ञड
ड्डअक्षर सदनबाट प्रशंसा पत्र चैत्र २४  गते ( वि.सं.२०७४)
ड्डदुलियाजान कला–साहित्य मञ्च आसाम, भारतद्वारा (अन्तराष्टिय साहित्य सम्मेलनमा) सम्मान ई.सं २०१८
ड्डबुद्वि खगीदान स्मृति राष्ट्रिय प्रतिष्ठान, नेपालद्वारा बुद्वि खगीदान स्मृति साहित्य सम्मानको साथमा १५००१÷(रूपियाँ नगदसहित सम्मान पत्रद्वारा सम्मानित (वि.सं.२०७४)
ड्डकबा उत्कृष्ट रचना सम्मान कपन बानेश्वर राष्ट्रिय साहित्यिक साप्ताहिक काठमाडौँ (२०७३)
ड्डसिर्जनशील सम्मान २०७४,हाम्रो मझेरी साहित्य प्रतिष्ठान,भरतपुर चितवन(२०७४)
ड्डनेपाल रेडक्रस सोसाइटी कावासोती उपशाखा सम्मानपत्र (वि.सं.२०७३÷१०÷२९),
ड्डनमूना साहित्य तथा शिक्षा पुरस्कार तथा सम्मान (२०७३) पर्वत साहित्य सङ्गम
ड्डनवलपरासी साहित्य परिषद, सम्मानपत्र (वि.सं.२०७२,) नवलपरासी
ड्डदेवचुली टेलिभिजनद्वारा आदिकवि भानुभक्तको आचार्यको द्विशतवार्षिकीसम्मान पत्र   (वि.सं.२०७१)
ड्डआदिकवि भानुभक्तको आचार्यको द्विशतवार्षिकी समिति लु.अ. बाट प्रशंसा पत्र, (२०७१)
ड्डजनकल्याण मा.वि. कावासोती न.पा.१ सम्मान पत्र (वि.सं.२०७१).
ड्डकालिका एफ.एम. प्रा.ली.चितवनबाट प्रमाण पत्र (वि.सं. २०७१)
ड्डहाम्रो मझेरी साहित्य प्रतिष्ठान, भरतपुर चितवन, सम्मान पत्र,(वि.सं.२०७०)
ड्डस्याङ्जा साहित्य प्रतिष्ठान, स्याङ्जा सम्मान पत्र (वि.सं. २०७०÷६÷१२)
ड्डप्रेमा वाङ्मय प्रतिष्ठान, चिसापानी नवलपरासी, सम्मान पत्र (वि.सं.२०७०)
ड्डलुम्बिनी वाङ्मय प्रतिष्ठान,नेपाल प्रमाण पत्र (वि.सं.२०७०÷५÷१५)
ड्डत्रिमूर्ति एबार्ड ताम्रपत्रसहित रू १०,०००÷– नगद त्रिमूर्ति निकेतन काठमाडौँ (वि.सं.२०६९)
ड्डजलुके घुमाउरे सिँचाई नहर जल उपभोक्ता समिति प्रगतिनगर अभिनन्दित (२०६८)
ड्डसामुदायिक श्रोत तथा वातावरणाीय विकास केन्द्र्र पर्वत सम्मान पत्र (वि.सं.२०६८)
ड्डआदर्श सम्मान, २५५५५÷(नगदपुरस्कार गैडाकोट, नवलपरासी( वि.सं.२०६७)
ड्डनारी साहित्य समाज, प्रगतिगनर, नवलपरासी सम्मानपत्र ( वि.सं २०६७)
ड्डअंकुरा नेपालबाट प्रसंसापत्र  ( वि.सं.१९६७)
ड्ड पल्लब साहित्य प्रतिष्ठान, चितवन सम्मान पत्र (वि.सं. २०६६)
ड्ड सामाजिक परिवर्तनका लागि सरोकार केन्द्र अमरापुरी, नवलपरासी कदरपत्र (वि.सं. २०६६)
ड्ड हाम्रो मझेरी साहित्य प्रतिष्ठानबाट कदर पत्र (वि.सं. २०६५)
ड्ड अपाङ्ग पुनस्र्थापन समन्य समिति पिठौली नवलपरासीबाट सम्मान पत्र, २०६४ (साहित्यतर्फ)
ड्ड दिगो भूव्यवस्थापन कार्यक्रम, बखुण्डोलहाइटबाट सम्मान पत्र २०६३
ड्ड गोर्खा दक्षिणवाहु चौथा (वि.सं. २०६१)
ड्ड द्यभकत विद्यार्थी मिलन संघ डिगवोई, आसाम (ई सं.१९६८)
ड्डत्जष्चम उचष्शभ यल ल्भउबष् िच्भअष्तबतष्यल,ज्ञढटठ, डिगबोई कलेज, आसाम (ई.स.१९६७)