सदानन्द अभागी
मानिस जन्मिन्छ ,छैटी गरिन्छ न्वारन गरिन्छ, हुर्किन्छ, विवाह गरिन्छ, बढ्दै जान्छ, युवा हुन्छ अनि बृद्ध हुन्छ । बृद्ध भएपछि एक दिन ऊ मर्छ । यो नियमित प्रकृया हो । हुन त गर्भ मै पनि मर्ने या तुहिने कर्म नहुने हैन । यी घटना घट्दै जान्छन् । संसारमा आयु लामो छोटो मात्र हो तर मृत्युलाई कसैले टार्न चाहेर टार्न सक्दैन । हिन्दु धर्मावलम्विहरूले यसलोक भन्दा परलोक सपार्न पर्छ भन्छन् ।त्यसैमा मन लागि रहेको हुन्छ । आत्माले जबसम्म शरिरलाई साथ दिन्छ तबसम्म मानिस जीवित ठानिन्छ । जब आत्मा शरिरबाट अलगिन्छ तब मानिस मरेको ठानिन्छ । शरिरबाट अलगिए पनि आत्माले त्यो ठाउँ छाड्न कठिन हुन्छ । किनकी उसमा घर परिवार, र सम्पत्ति आदिको मायाको कारणले गर्दा मरेपछि जानुपर्ने स्थानतिर नगै घरको वरपर नै बसेर हानि पु¥याउन सक्ने विश्वास पनि गरिन्छ । यस भयबाट मुक्तहुनलाई उसले गरेका पाप आदिबाट मुक्त भै स्वर्ग जावस भन्ने हेतुले विविधप्रकारका गाई दानहरू गरिन्छ । मर्नेवेलामा वैतरणी दान गरिन्छ । जस्ले गर्दा गरिएका पापलाई नष्ट गरी वैतरणी नदी पार भएर स्वर्गतिर जान सकियोस् भन्ने यसको उद्देश्य रहेको हुन्छ । मरेपछि सहज स्वर्ग जावस भनेर नदीकिनारमा नपु¥याउन्देर बाटोमा पिण्डदान गरिन्छ अनि घाटमा लगेर जलाइन्छ । १३ दिनसम्म क्रियाकर्म गरिन्छ ।यस समय पनि धेरै दान गर्ने चलन छ
मरे पछि विभिन्न धर्ममा अन्त्येष्टि गर्ने आफ्नै आफ्नै संस्कार हुन्छन् । त्यही संस्कार अनुसार प्राय धेरै जातिमा लासलाई जलाउने या गाड्ने चलन हुन्छ । मुसलमान समाजमा लासलाई गाड्ने चलन छ। उता क्रिश्चियन परम्परामा मृतकको लासलाई कफनमा राखिन्छ ।लासमा सुगन्धित अत्तर छर्केर प्रार्थना गरी चिहानमा गाडिन्छ ।
नेपाल एउटा सानो देश भए पनि यहाँ विविध जातिको बसोबास छ । हिन्दु र बौद्ध धर्म मान्नेहरूको संख्या बढी छ । धर्मनिरपेक्ष राज्य भएपछि क्रिश्चियन धर्मको प्रचारप्रसार बढी भएको देखिन्छ । यी सबै जातीको अन्तिम संस्कार फरक फरक भएको देखिन्छ जस्तै नेपालका हिमाली भेगका भोटे जातिमा मरेको लासलाई लामाले साइत जुराएर काटेर टुक्रा टुक्रा पारेर गिद्ध र चिललाई खुवाउने चलन छ र यो जातिमा जुठो सुतक बार्ने चलन छैन भन्ने कुराहरू विभिन्न अध्ययनबाट जानकारी पाइन्छ । हिन्दु धर्म मान्ने भए पनि विभिन्न जातिमा पाइने चलनमा एकरूपता देखिदैन ।
हिन्दुहरूम मानिस मरेपछि भेटी लाने चलन कहिलेबाट कसरी चलाइएको हो त्यो भने थाहा भएन तर जसरी चलाइएको भए पनि भेटी लिएर जानु राम्रो काम हो । भेटी लिएर जाने काममा पहिला पहिला घिउ, चामल, अदुवा कागती लिएर जाने चलन थियो । यी चिज क्रियाकर्म गर्दा खाएर नसके पछि पनि प्रयोगमा ल्याउन सकिने हुन्छ । समय परिवर्तन हुँदै जाँदा यो चलनलाई पनि औपचारिकता निभाउने रूपमा परिणत हुन थालेको छ । भेटीको रूपमा फलपूmल लिएर जाने चलन बढ्दो कर्ममा देखिन थालेको छ ।फलपूmल चाँडै सडेर जाने हून्छ । न बेच विखन गरिन्छ न त खाएर नै सकिन्छ । त्यसो हुँदा सकेसम्म टिकाऊ हुने खालका खाने सामान भेटीमा लानु उपयुक्त देखिन्छ ।
आजकल कहीं कतै कतै भेटीको रूपमा पैसा दिने चलन पनि देखिन्छ । बस्तवमा यो चलन निकै राम्रो हो । किनकी क्रियामा बस्ने घरमा धन, अन्न आदिको खाँचो परेहो हुनसक्छ । धनीको लागि यी चीजले खासै फरक पार्दैन तर गरिबको लागि भने भेटीमा पैसा दिएको खण्डमा ठूलो राहत हुन सक्छ ।
देशमा लोकतन्त्रको बहालीपछि राजनीतिक दलले आप्mनो पार्टीलाई भोट दिने या आफ्नो कार्यकर्तालाई मृत्युपछि झण्डा ओढाउने काम व्यापक रूपमा फैलिएको देखिन्छ । जिउँदो छँदा मानिस सिटामोल खान नपाएर मरिरहेको छ । मरेपछि हाम्रो पार्टीमा निकै योगदान पु¥याएको र पार्टीको लागि एक अपूर्ण क्षति पुगेको भन्दै भाषण गरिन्छ । गहिरिएर हेर्ने हो भने यो जनतालाई विभाजित गर्ने काम हो । लासमाथि गरिने राजनीति भन्दा असाहाय गरिबहरूको लागि जो जुनसुकै पार्टीको किननहोस् समयमै उपचार तथा सहयोग गर्न सकियो भने समाज राजनीतिक विभाजनबाट बच्ने र गरिबीले सत्तिएको समाजममा ठूलो टेवा पुग्न सक्छ । राजनीतिक पार्टी दर्विलो बनाउन त समाजले चाहेजस्तो काम गर्ने गरियो भने मानिसको झुकाउ स्वत हुन्छ र दल पनि सवल भएर जान्छ साथै देशले विकासको मोड लिन्छ ।
आजकल निकै प्रचलनमा आएको अर्को काम हो श्रद्धाञ्जलि सभाको आयोजना । आफैमा श्रद्धाञ्जलि सभा गर्नु, नराम्रो हो भन्न मिल्दैमिल्दैन । निश्चय पनि मृत्यव्यक्तिले गरेका कामको त्यहाँ चर्चा चल्छ । शोकसंतत्प परिवारमा समवेदना प्रकट गरिन्छ । स्वर्गवासको कामना गरिन्छ । यो काम पनि नाम चलेका प्रतिष्ठित व्यक्तिमा नै सीमित रहन्छ । गरिबहरूकोमा यस्ता सभा निकै कम भएको पाइन्छ । जे जति कर्म गरिन्छ ती कर्ममा गरिब तथा असहायलाई टेवादिने काम गर्न सकियो भनेमात्र समाजको भलो हुन्छ । गरिबको उत्थान हुन्छ । हुनत यी सबै गरिने कर्मबाट म धेरै टाढा छु भन्न मिल्दैन । म पनि मनले मानीनमानी सहभागी भएकै हुन्छु तर अन्त्यमा सबै बाट समाजलाई उत्थान गर्ने कर्ममा लागौं भन्दै साने विवेचनालाई यहीं बिट मार्दछु ।
धन्यवाद
मानिस जन्मिन्छ ,छैटी गरिन्छ न्वारन गरिन्छ, हुर्किन्छ, विवाह गरिन्छ, बढ्दै जान्छ, युवा हुन्छ अनि बृद्ध हुन्छ । बृद्ध भएपछि एक दिन ऊ मर्छ । यो नियमित प्रकृया हो । हुन त गर्भ मै पनि मर्ने या तुहिने कर्म नहुने हैन । यी घटना घट्दै जान्छन् । संसारमा आयु लामो छोटो मात्र हो तर मृत्युलाई कसैले टार्न चाहेर टार्न सक्दैन । हिन्दु धर्मावलम्विहरूले यसलोक भन्दा परलोक सपार्न पर्छ भन्छन् ।त्यसैमा मन लागि रहेको हुन्छ । आत्माले जबसम्म शरिरलाई साथ दिन्छ तबसम्म मानिस जीवित ठानिन्छ । जब आत्मा शरिरबाट अलगिन्छ तब मानिस मरेको ठानिन्छ । शरिरबाट अलगिए पनि आत्माले त्यो ठाउँ छाड्न कठिन हुन्छ । किनकी उसमा घर परिवार, र सम्पत्ति आदिको मायाको कारणले गर्दा मरेपछि जानुपर्ने स्थानतिर नगै घरको वरपर नै बसेर हानि पु¥याउन सक्ने विश्वास पनि गरिन्छ । यस भयबाट मुक्तहुनलाई उसले गरेका पाप आदिबाट मुक्त भै स्वर्ग जावस भन्ने हेतुले विविधप्रकारका गाई दानहरू गरिन्छ । मर्नेवेलामा वैतरणी दान गरिन्छ । जस्ले गर्दा गरिएका पापलाई नष्ट गरी वैतरणी नदी पार भएर स्वर्गतिर जान सकियोस् भन्ने यसको उद्देश्य रहेको हुन्छ । मरेपछि सहज स्वर्ग जावस भनेर नदीकिनारमा नपु¥याउन्देर बाटोमा पिण्डदान गरिन्छ अनि घाटमा लगेर जलाइन्छ । १३ दिनसम्म क्रियाकर्म गरिन्छ ।यस समय पनि धेरै दान गर्ने चलन छ
मरे पछि विभिन्न धर्ममा अन्त्येष्टि गर्ने आफ्नै आफ्नै संस्कार हुन्छन् । त्यही संस्कार अनुसार प्राय धेरै जातिमा लासलाई जलाउने या गाड्ने चलन हुन्छ । मुसलमान समाजमा लासलाई गाड्ने चलन छ। उता क्रिश्चियन परम्परामा मृतकको लासलाई कफनमा राखिन्छ ।लासमा सुगन्धित अत्तर छर्केर प्रार्थना गरी चिहानमा गाडिन्छ ।
नेपाल एउटा सानो देश भए पनि यहाँ विविध जातिको बसोबास छ । हिन्दु र बौद्ध धर्म मान्नेहरूको संख्या बढी छ । धर्मनिरपेक्ष राज्य भएपछि क्रिश्चियन धर्मको प्रचारप्रसार बढी भएको देखिन्छ । यी सबै जातीको अन्तिम संस्कार फरक फरक भएको देखिन्छ जस्तै नेपालका हिमाली भेगका भोटे जातिमा मरेको लासलाई लामाले साइत जुराएर काटेर टुक्रा टुक्रा पारेर गिद्ध र चिललाई खुवाउने चलन छ र यो जातिमा जुठो सुतक बार्ने चलन छैन भन्ने कुराहरू विभिन्न अध्ययनबाट जानकारी पाइन्छ । हिन्दु धर्म मान्ने भए पनि विभिन्न जातिमा पाइने चलनमा एकरूपता देखिदैन ।
हिन्दुहरूम मानिस मरेपछि भेटी लाने चलन कहिलेबाट कसरी चलाइएको हो त्यो भने थाहा भएन तर जसरी चलाइएको भए पनि भेटी लिएर जानु राम्रो काम हो । भेटी लिएर जाने काममा पहिला पहिला घिउ, चामल, अदुवा कागती लिएर जाने चलन थियो । यी चिज क्रियाकर्म गर्दा खाएर नसके पछि पनि प्रयोगमा ल्याउन सकिने हुन्छ । समय परिवर्तन हुँदै जाँदा यो चलनलाई पनि औपचारिकता निभाउने रूपमा परिणत हुन थालेको छ । भेटीको रूपमा फलपूmल लिएर जाने चलन बढ्दो कर्ममा देखिन थालेको छ ।फलपूmल चाँडै सडेर जाने हून्छ । न बेच विखन गरिन्छ न त खाएर नै सकिन्छ । त्यसो हुँदा सकेसम्म टिकाऊ हुने खालका खाने सामान भेटीमा लानु उपयुक्त देखिन्छ ।
आजकल कहीं कतै कतै भेटीको रूपमा पैसा दिने चलन पनि देखिन्छ । बस्तवमा यो चलन निकै राम्रो हो । किनकी क्रियामा बस्ने घरमा धन, अन्न आदिको खाँचो परेहो हुनसक्छ । धनीको लागि यी चीजले खासै फरक पार्दैन तर गरिबको लागि भने भेटीमा पैसा दिएको खण्डमा ठूलो राहत हुन सक्छ ।
देशमा लोकतन्त्रको बहालीपछि राजनीतिक दलले आप्mनो पार्टीलाई भोट दिने या आफ्नो कार्यकर्तालाई मृत्युपछि झण्डा ओढाउने काम व्यापक रूपमा फैलिएको देखिन्छ । जिउँदो छँदा मानिस सिटामोल खान नपाएर मरिरहेको छ । मरेपछि हाम्रो पार्टीमा निकै योगदान पु¥याएको र पार्टीको लागि एक अपूर्ण क्षति पुगेको भन्दै भाषण गरिन्छ । गहिरिएर हेर्ने हो भने यो जनतालाई विभाजित गर्ने काम हो । लासमाथि गरिने राजनीति भन्दा असाहाय गरिबहरूको लागि जो जुनसुकै पार्टीको किननहोस् समयमै उपचार तथा सहयोग गर्न सकियो भने समाज राजनीतिक विभाजनबाट बच्ने र गरिबीले सत्तिएको समाजममा ठूलो टेवा पुग्न सक्छ । राजनीतिक पार्टी दर्विलो बनाउन त समाजले चाहेजस्तो काम गर्ने गरियो भने मानिसको झुकाउ स्वत हुन्छ र दल पनि सवल भएर जान्छ साथै देशले विकासको मोड लिन्छ ।
आजकल निकै प्रचलनमा आएको अर्को काम हो श्रद्धाञ्जलि सभाको आयोजना । आफैमा श्रद्धाञ्जलि सभा गर्नु, नराम्रो हो भन्न मिल्दैमिल्दैन । निश्चय पनि मृत्यव्यक्तिले गरेका कामको त्यहाँ चर्चा चल्छ । शोकसंतत्प परिवारमा समवेदना प्रकट गरिन्छ । स्वर्गवासको कामना गरिन्छ । यो काम पनि नाम चलेका प्रतिष्ठित व्यक्तिमा नै सीमित रहन्छ । गरिबहरूकोमा यस्ता सभा निकै कम भएको पाइन्छ । जे जति कर्म गरिन्छ ती कर्ममा गरिब तथा असहायलाई टेवादिने काम गर्न सकियो भनेमात्र समाजको भलो हुन्छ । गरिबको उत्थान हुन्छ । हुनत यी सबै गरिने कर्मबाट म धेरै टाढा छु भन्न मिल्दैन । म पनि मनले मानीनमानी सहभागी भएकै हुन्छु तर अन्त्यमा सबै बाट समाजलाई उत्थान गर्ने कर्ममा लागौं भन्दै साने विवेचनालाई यहीं बिट मार्दछु ।
धन्यवाद
No comments:
Post a Comment