७.१३ज्योतिषीय हेराइमा सदानन्द र लेखन–सिर्जनात्मक योगको अवस्था

यस खण्डमा दुई जना ज्योतिषको धारणा समावेश गरिएको छ ।

कपिल अज्ञात (चितवन)
"हरकोणबाट अभागी उपनाम सार्थक देखिन्न ।"
मिति २००३ साल साउन १ गते मंगलबार तदनुरूप १९४६ मा जुलाई १६मा समय प्रातः सुर्योदयादिष्ट ७ घडि २४ पला प्रवादन समय ८ः१५ पश्चिम नेपालको पर्वत जिल्ला पिता कलाधर रिजाल र माता नन्दकली रिजालकोकोखबाट धर्तिमा  प्रवेश गरेका जातकको नामकरण श्रवण नक्षत्रको तृतीय चरण ख बाट खेमराज रही लोक प्रसिद्ध नाम सदानन्द र उपनाम अभागी भएका उनको ज्योतिषीय लग्न चक्र र नवांश चक्रका साथै दश्नचक्रको स्थिति यस प्रकार छ ।
कुण्डली परिचय ः


स्पष्ट ५ मिनेटको अन्तर ८ः२० मा नक्षत्रको चरण चतुर्थमा पुगी खोहुन पुग्छ ।
ग्रह स्पष्टः
सूय  चन्द्र मङ्गल बुध गुरु  शुक्र  शनि राहु केतु ल
२९  १९   २१ १६वक्री  २६ १०  ६अस्त २५ २५ ७

विश्वन्तरी–
च मं रा गु श बु के शु सू
२ ९ २७ ४८ ६२ ७२ ८६ १०६ ११२
६ ६ ६ ६ ६ ६ ६ ६ ६
११ ११ ११ ११ ११ ११ ११ ११ ११

योगिनी
म पिं धा. भ्रा. भ उ. सि. शं
१ ३ ६ १० १५ २१ २८ ३६
३६ ३९ ४२ ४६ ५१ ५७ ६४ ७२
ं.
प्रमुख योग परिचयः
शुभ योग अशुभ योग
१ पाश््र्व गामिनी शुभ कर्तरी योग १.धनहिन योग
२ विमल नामक विपरीत राजयोग २.लाभ भङ्ग योग
३ हर्षनायक विपरीत राजयोग ३.विषयि योग
४ राहुकृत राजयोग
५ भगरीथ गंगा स्नानयोग
६ चन्द्रगुरुकृत केशरी योग
७ पद्य सिंहासन योग
८ सर्वज्ञ योग
९ कुलदीपक योग

उपनाम नेपाली साहित्यमा सदानन्द अभागी  नामले सुपरिचित सदानन्दले अभागी उपनाम किन राख्नुभयो थरै मेटेर त्यसको उत्तर उहाँसितै छ । नेपालका कृषिक्षेत्रको सरकारी सेवामा प्रवेश गरी माटो वैज्ञानिक पदको उच्च तहमा पुगी हाल निविृत्त व्यक्तिको जीवनमा के कस्ता दुर्भाग्यका  घटना बेहोर्नु प¥यो र अभागी राख्न प¥यो उहाँ जीवनसित समृद्ध यी जिज्ञासाहरू रहन्छन् नै । आफ्नो नामको आफुमाथि प्रभाव रहन्छ भन्ने जान्दा जान्दै यस्तो निराशाजनक र निषेधात्मक प्रवृत्तिको नाम राखिनु हुदैन भन्ने सन्दर्भमा यति बेला म ज्योतिषीय ज्ञानप्रति सचेत छु यसै विषयमा सचेत गराउँदा कतिले त यस्ता उपनाम परित्याग गरिसकेँ । सदानन्द ज्यूलाई पनि म त्यो उपनाम परित्याग गर्न आग्रह गर्दछु । आनन्द र अभागी कस्तो विरोधाभास स्थिति। आनन्दी, अभागी हुँदैन अभागी पनि कहिल्यै आनन्दी बन्दैन। जे जस्तो आवेशमा आएर उहाँले आफूलाई अभागी उपनाम दर्ज गर्नु भयो तर दुर्भाग्यले उहाँलाई नदेखोस् । सदा आनन्दले पछ्याइरहोस्् भन्ने कामना गर्दै ज्योतिषीय कोणबाट पनि भाग्यमानी हो कि अभागी विश्लेषण गर्नेछु ।
उहाँले मलाई साहित्यिक भेटघाटका सन्दर्भमा केही गजल र कविताका कृतिहरू उपहार दिनुभएको छ । उहाँसँग धेरै जस्तो साहित्यिक कार्यक्रममा भेट भइरहन्छ ।सद्भाव र शिष्टाचारका वाणी विनिमय हुने गर्छन् । उहाँको कृतिका आवरण पृष्ठमा महाकाव्यदेखि लिएर साहित्य र प्रविधि क्षेत्रका अनेक कृतिहरूको सूची विवरण देखिन्छ। राष्ट्रिय र स्थानिय स्तरका विभिन्न पत्र पत्रिकामा उहाँका लेखरचनाहरू पनि बारबार देखा पर्छन्। प्रविधि क्षेत्रको एक विशिष्ट प्राविधिक भए पनि साहित्यमा पनि उत्तिकै समय दिएर सिर्जनामा निरन्तर प्रवृत्त भइरहनुले उहाँमा नैसर्गिक प्रतिभा छ  भन्ने बुझिन्छ । उहाँका समग्र रचनाको अध्ययन गरेर उहाँको साहित्यिक स्वर र प्रवृत्तिको आँकलन गर्न भने पाएको छैन। तर उहाँ साहित्यमा गहिरो रुचि राखी लेखनको लाभ, हानि केही नहेरी स्वभावैले उही प्रभावमा प्रवाहित गर्ने त्यसमा बौद्धिक परीक्षणले नियोजित नगर्ने सरल प्रकृतिका सहज सम्प्रेषण सूचना राशिबाट आफ्नो मौलिक पहिचान गराइरहने एवम् अन्य सह्ृदयी व्यक्तिका रचनाको पनि सरल ढङ्गले भावुक टिप्पणी र समीक्षा गरीरहने प्रवृत्ति देखिन्छ । सात्विक र सदाचारी स्वभावको उहाँसँग साहित्यिक कार्यक्रमकै सन्दर्भमा तम्घासको साहित्यिक महोत्सवको आयोजनको सभ्य संयोगले एकै विश्राम कक्षमा पर्न गएका थियौँ ।आयोजकले दुबै जनाको उमेर अवस्था र खानपानको स्थिति बुझि यस्तो संयोग जुराएको थियो । छलछाम र दम्भको कहि कतै अभ्याससम्म पनि नदेखाउने उहाँको सरल मिजास र मिलनसार प्रवृत्ति देखी त्यति बेलैबाट प्रभावित र प्रेरित छु । उमेरले ज्येष्ठ र अनुभवले वुजुर्ग भए पनि साथिभाइसँग हार्दिकतापूर्वक व्यवहार गर्ने उहाँसँगको मेरो बोलाई सुखद र उल्लासमय भई अविस्मरणीय बन्न पुगेको छ । आफ्नो पेशामा कर्मशीलता दक्षता त्यस्तै साहित्यमा साहित्य लगनशीलता तत्परता र उदारता उहाँका विशेषता देखिन्छन् ।
एकजना साहित्यिक मित्र राम ज्ञवालीले उहाँको ज्योतिषीय कोणबाट साहित्यिक व्यक्तित्वको आँकलन गर्नुप¥यो भनी मसँग मोबाईल सम्पर्कको माध्यमबाट जन्म मितिको विवरण टिपाउनु भयो । मैले पनि पूर्व परिचित एक सह्ृदयी साहित्यिक व्यक्तित्व भएका कारण संक्षिप्त रूपमै भए पनि शोध खोजको विषय बनाउन स्वीकार गरे । कुण्डलीका आधारबाट हेराँै उहाँलाई साहित्यिक योगहरूले कतिसम्म साथ दिएका छन् ।
४. तथ्यगत विश्लेषणः(लग्नेश सूर्य लाभमा रहेको वाणी स्थानमा वृहस्पति स्थित भएको लग्नमा शुक्र मंगल वृषको उच्च राहु चतुर्थमा केतु व्ययमा शनि बुध षष्ठमा चन्द्रमा र मकर राशि रही लग्न वरिपरिका गुरु र बुधले महान् पाश्र्वगामिनी योग तथा चन्द्र र शनिको राशि परिवर्तनले विपरीत राजयोग समेत बनेको देखिन्छ । केन्द्र त्रिकोणको स्वामी शुक्र र मङ्गल लग्नमा हुनु फेरी अर्को पापभङ्ग राजयोग पनि छ । यी सबै योगहरूले विशिष्ट व्यक्तित्वको लक्षण दर्शाउछन् । चन्द्र माथि शनिको पूर्ण दृष्टिले मनको अधिक उद्वेलन चन्द्र देखि त्रिकोणमा वृहस्पतिले ज्ञान र अनुभव समृद्व स्थिति सिर्जना गर्छन् । शुक्र र मंगलको लग्नमै संयुक्त स्थिति एवम् चन्द्र शनिको परस्पर दृष्टि विनिमयले उहाँ भोगी र वैरागी, भौतिकी र आध्यात्मिक दुबै हो । जीवनमा कुनै एक समय ग्रह परिस्थितिको प्रतिकुलतामा बडा आर्थिक संकटबाट गुज्रिनु पर्ने मकर राशि हुनेको सामान्य लक्षण नै हो । जन्म नक्षत्र फलअनुसार पनि श्रवण नक्षेत्रको तृतीय चरणमा जन्मिएको जातक विद्वान हुने योग हो । त्यो सदानन्दको व्यक्तित्वमा पनि उत्रिएको देखिएको देखिन्छ । छैटौँमा स्थित चन्द्रमाले भने आमाको स्वास्थ र सुखमा बाधा पुर्याएको हुनुपर्छ । छैटौँ चन्द्रमा भएका व्यक्तिले अँध्यारोमा दूध पिए भने त्यसले विषको काम गर्छ र सम्बन्धितव्यक्तिको मानसिक शान्तिमा खल्वल पार्दछ । यो पनि उहाँलले बेहोरी सकेको हुनुपर्छ । दशम राहुमाथि वृहस्पतिको शुभ दृष्टिले महान् भगरीथी गंगा स्नान योग पर्न गई आफ्ना पहुँचमा रहेका यावत गंगा तीर्थक्षेत्रहरू पनि उहाँले परिभ्रमण गरेको देखिन्छ । उहाँ जीवनमा जति पुरूषार्थी उत्तिकै पुण्यभागी पनि हो भन्ने ग्रहास्थितिले पनि स्पष्ट संकेत गर्छन् । उहाँले व्यवहारिक जीवनमा भोग्नु परेका अभाव र संकट एवम् गृहस्थी जीवनका असन्तुष्टिहरूको विश्लेषण तर्फ नजाऊ । कीर्तिगत रूपमा भन्दा पनि जन्मगत रूपमा उहाँको वरत्र होस् कि परत्र दुबैतर्फ सार्थक देखिन्छ ।
लग्नेश सूर्य नै लाभमा हुनु भाग्यशाली हुनु परिचायक हो । साथै सदाचारी र सद्व्यवहारी पनि । नराम्रो कार्य गर्न मात्र होइन मंगल मदिरा अक्षण गर्न पनि सूर्यले दिदैन । लग्नेश सूर्यको पञ्चम अवस्थामा दृष्टि हुनु नै मन्त्रणा शक्तिमा व्यक्ति निकै निपुण हुनु हो । पञ्चमेश वृहस्पति वाणी भावमा स्थित हुनुले व्यक्ति किमार्थ झुट नबोल्ने कदापि सत्यको लिक नछोड्ने तथ्यको संकेत हो । बुधको शत्रुराशिमा स्थित हुनाले कौटुम्बिक सुखमा कमी र धन सङ्ग्रहमा बाधा भने पुर्याउँछ । शुक्र लग्नमा हुनु कुलदीपक योग हो स्नयै दशमेश भएर स्थित हुनु पद्यसिंहासन योग पनि हो। कर्मेश शुक्रको सुखेश मंगलसँग मेल हुनु जमिनदार हुनु पनि हो । छैटौँ स्थानको चन्द्रमाले पनि विमलनामक विपरीत राजयोग बनाएको छ जसले कार्यमा अचानक सफलता प्रदान गर्छ त्यस्तै षष्ठेशमा गएर हर्षनामक विपरीत राजयोग बनाएको छ जसले ऋण रोगमा निकै दुःखकष्ट दिए पनि स्थायी सम्पतिले बलशाली बनाइराख्छ । केन्द्र त्रिकोणको स्वामी मंगल योग कारक रूपमा लग्नमा स्थिति हुनु खर्चिलो स्वभावको प्रतिक हो । केही हटी कामी र क्रोधी भए पनि ह्ृदयदेखि नै शुद्ध र स्पष्टवादी बनाउँछ । धनेश र लाभांश बुध व्ययमा स्थित हुनु धनहीनता  र लाभभंगको स्थिति सिर्जना गर्नु हो जसले सुखसँग रहन दिदैनन् । यसरी ग्रहयोगबाटै भाग्यशाली र जमिनदारी योग परेका व्यक्तिले आफैलाई अभागी मान्नु बडा बिडम्बना हो । साहित्यिक क्षेत्रमा मात्र लक्षित गरेको भए पनि अमिल्दो छ तर बुधले दुर्भाग्य सिर्जना गरे पनि भाग्यको घरै भत्काएर वेघर बनाउने स्थिति देखिन्न । तसर्थ हरकोणबाट अभागी पद सार्थक देखिन्न । दशमास्थित राहु सूर्यको परम शत्रु भई विपरीत स्थिति पैदा गराएर पनि वृष राशिमा उच्च भइ राजयोग कारक भएकाले संघर्ष गरी अगाडि बढ्ने आँट र हिम्मत प्रदान गर्दछ । साहित्यिक योगमै केन्द्रिक हुँदा दशमेश लग्नमाहोस् त व्यक्ति कवि हुन्छ । चन्द्रमा देखि त्रिकोणमा वृहस्पति होस् त सर्वज्ञयोग हुन्छ। मुख्य रूपमा काव्यिक ग्रह भनेका चन्द्रमा र वृहस्पति हुन् यहाँ तिनैको नवपञ्चम शुभयोग परेको देखिन्छ । द्वितीय र बुद्वि वा मन्त्रणा अब पञ्चमको योग हुनु नै साहित्यमा प्रखर रूपमा  प्रकट हुनुको परिचायक हो। जहाँसम्म साहित्यिक लेखनबाट प्राप्त हुने मानसम्मान उत्कृष्ट स्थितिको प्रश्न छ त्यसमा राहुले पुण्यकर्मका रूपमा जुनी सार्थक गराएको पाइन्छ ।
निष्कर्षः
अनेक शुभयोगका कारण उहाँको कुण्डली विशिष्ट तहमा पर्ने देखिन्छ । केही अशुभ योगले अभागी प्रमाणित गराउन खोजे पनि महान् शुभयोगहरूको प्रमाणले  अभागीको अशुभत्वलाई उल्टाइदिएर भाग्यमानीमै दर्ज गराएको छ । हारेको जीवन नभइ उहाँको जितेकै जीवन हो। विद्वान र विशिष्ट व्यक्तिको रूपमा प्रमाणिक योगहरूले पुष्टि गर्छन् । सिर्जनशील स्वभावलाई पनि दर्शाउँछन् । जहाँसम्म सिर्जनात्मक लाभ सम्मान प्रतिष्ठानको प्रश्न छ । त्यसमा अग्रणी चमक धमक देखाउन नसकेपनि अस्तिŒव वृत्तमा समेटिएको देख्न सकिन्छ ।