पानकाे बिडा

पानकाे बिडा सदानन्द अभागी         सङ्क्रान्तिको दिन थियो। आनन्दराम र दयाराम घुम्दै घुम्दै पाटन सहरतिर लागे। चिडियाखानाको नजिकै नजिकै पुग्न आँटेका थिए। एक जना साथीले पान दोकानतिर बोलायो।  पान दोकानमा एउटा दाँत फुक्लेको बुढोले पान बनाइ रहेको थियो। तिनीहरूले  पनि त्यही दाँत फुक्लेका बुढाको हातले बनाएको पान खाए। पाान खाएर आनन्दराम र दयाराम आफ्नो गन्तव्यतिर लागे । उनीहरूको साथी पनि आफ्नो बाटो लाग्यो। आनन्दरामको बसोबास पाटनमै थियो। ऊ प्राय जाउलाखेलतिर जाने–आउने गर्दथ्यो। आनन्दरामकोे आवतजावतको कर्म निरन्तर थियो। एकदिन दुईदिन गर्दा गर्दै आनन्दरामले पान खान थाल्यो। अम्मल यस्तै हुन्छ। खान सिके पछि नखाइ नहुने। आनन्दराम पनि पान नखाए तलतल लाग्ने भै सकेको थियो। यता पान दोकानको दृश्य पनि आकर्षक थियो। पान बनाउने कहिले दाँत फुक्लेको बुढो मानिस हुन्थ्यो भने, कहिले एउटा वयस्क तरुनी आइमाई हुन्थी। तरूनीको अनुहार कसिलो, पोटिलो र हँसिलो थियो। ओठको लालिमा पान खाएको लालिमा जस्तै थियो।         यी अम्मलहरू प्राय सबैलाई एकै किसिमको माने पनि हुन्छ। यिनको नाम भने फरक फरक होलान् तर काम भने एकै किसिमको हुन्छ। सबैको काम नशा दिनु हो। कोही धेरै धेरै नशा दिने हुन्छन् भने कुनै कुनै कम नशा दिने मात्र हुन्छन्। आनन्दरामले यो कुरा जान्दथ्यो। आनन्दरामले यो पनि जान्दथ्यो कि यस्ता अम्मलमा बानी बसाल्न हुँदैन। यी नशाहरू दुबै प्रकारले हानिकारक हुन्छन्। एक त स्वास्थको कारणले पनि हानिकारक हुन्छन् र अर्कोकुरा आर्थिकरूपमा पनि खर्चिला हुन्छन्। यतिमात्र नभएर अम्मलीले कोसँग अम्मल माग्ने, कोसँग नमाग्ने छुट्ट्याउन सक्दैन। सुर्तीखानेको बानी जसले सुर्ती निकाले पनि सुर्तीको लागि हातथाप्ने हुन्छ। आनन्दरामले यो पनि जान्दछ कि बिडी र सिगरेट खाने वालामा कुनै कुनैको बानी दिशा बस्दा सिगरेट तान्ने हुन्छ। सिगरेटको कस तान्दा दिशाको गन्द पनि तानिन्छ। यो सब भन्दा खराब बानी हो। ठूला ठूला विद्वानहरू प्नि दिशा बस्ने बेलामा हातमा सिगरेट र सलाई लिएर चर्पीतिर लाग्दछन्। मानिस आफ्नै पाराका हुन्छन्। आनन्दराम पनि आफ्नै पाराको थियो। उसले पान बाहेक कुनै अम्मल खाँदैनथ्यो। पानलाई उसले अम्मल पनि मान्दैनथ्यो। यो त भगवानको प्रसादी हो भनेर भन्ने गर्दथ्यो। एउटा गँजडीयाले गाँजालाई शिवजीको बुटी भने जस्तै। पान खाने क्रम एवं रितले चल्दा एक – दुई वर्ष बित्यो। पानवालीको मस्त योवनको युवतीपना घट्ला भन्दा बढ्दो देखिन्थ्यो। आनन्दरामलार्र्ई लाग्दथ्यो यो तरुनी आइमाई त्यहि बुढाकी छोरी होला कता कता आनन्दरामले थाहा पायो कि यो त त्यही बुढाकी पत्नी हो। आनन्दरामले यो अनमेल विवाहको नतिजा राम्रो हुँदैन भन्दै आफ्नो बाटो लाग्यो। बाटोमा मनमा कुराहरू खेल्न थाले। बुढाको जीवन लामो जस्तो देखिदैनथ्यो। उसले लामो सास फेर्दै भन्यो कति बर्ष विधवा जीवन बिताउन पर्ने हो ?        धेरै दिन यता आनन्दराम त्यो बाटो हिड्न छाडेको थियो। ऊ यो बाटो हिड्न छाड्नुको कारण पनि साथीहरूको छड्के बोली नै थियो। यसै कारणले पनि आनन्दरामले त्यो दोकानमा पान खान छाडी सकेको थियो। अर्को दोकानी साहू नभएर नै होला आनन्दराम पान खान भनेर धेरै दिन पछि त्यहि दोकानमा पुग्यो। त्यहाँ त पुलिस, सैनिक र थरी–थरीका युवाहरू उभिएका थिए। साहूनीले सेता दाँत हिस्सी अनुहारमा देखाइरहेकी थिइन्। रसिलाकुराहरू चलिरहेका थिए। आनन्दरामले पान माग्यो। यौवनमस्त युवती पानवालीले सुनेनसुने जस्तो गरिन्। आनन्दरामलाई लाग्यो। यो त उनको नभएर जवानीको भूल हो। उसले फेरि सोच्यो जवानीको आधा आनन्द त मीठा मीठा रासलीलाका कुराहरूबाटै प्राप्त हुन्छ। आज उनले आनन्दता आउने रसपान कुरैकुरामा पिएकी छन्।  उनलाई मन लोभ्याउने मोहनी बोलीचालिले नै पान बनाउन रोक्यो। आनन्दराम पान नखाइकन आफ्नो बाटो लाग्यो। आनन्दराम टाढा पुगेर फर्केर हेर्‍यो। उनको पान दोकान युवाहरूले घेरी राखेका थिए।             धेरै दिन पछिको कुरा हो आनन्दराम त्यहि बाटो जावलाखेलतिर लागेको थियो। उसले सुन्यो पानवाली त एउटा ड्राइभर टिपेर हिडि। आनन्दरामले सोच्यो– "हो त अनमेल विवाहको नतिजा यस्तै त हुन्छ" तिनी किन त्यो कर्मच्युत बुढासँग बस्दथीन्। जे हुनुथियो भयो। आनन्दरामले पानदोकानलार्र्ई पुन फर्केर हेर्‍यो। यति वेलासम्म दयारामले उसलार्र्ई पछिबाट आँखा छोप्यो। आनन्दरामले दयारामका हात समाइरहेका थियो। दयारामले आनन्दरामलाई –"कसो मित्र! आँखा त्यतैतिर छन्। हिडी! भो हिडी!! .....।" भनिरहेको थियो।