हजूरबा

हजूरबा सदानन्द अभागी         जीवन बाबुको जीवनको धरहरा धेरै अग्लो छ। त्यो धरोहरालाई जीवनबाबु आँफै सजाउँदछन् र उनी आफै रमाउँदछन्। उनी दुरदर्शी पनि छन््। वृधपाले सताउने बेला नभए पनि पाकेका सेतारौले जीवन बाबुलाई निकै बुढो देखाउँदछ। सही अर्थमा भावनामा, कल्पनामा, जोश र जाँगरमा भने जीवन बाबु कहिलै पनि बालक र बुढो दुवै भएनन्। उनको बालपा भनौ या बृधपा परिपक्कतामा बित्यो। त्यति मात्र कहाँ हो र फेरि उनले आफूलाई सधै सोह्र बर्षे लोर्के ठीटो सम्झन्यथे। उनको जवानीको सारा सौन्दर्य प्रति साहै्र गर्व थियो। उनले आँनो मनको लडडु घिउसँग खान्थे। ऊनी हिड्ने बाटाहरूमा ऊ जहाँ जान्छन् । त्यहाँ नया अनुभव तथा नया सृजनाका सुमार्गहरू पाउने गरेका छन् । ऊ आँफैमा अचम्ममा पर्दछन्। उनले सोच्दछन्– "उनले सम्झने भावना र कल्पनामा यो संसार किन अट्न सक्दैन? उनले सोच्ने गरेका, गर्ने गरेका तर्क र वितर्कका भुँमरीहरू साच्चिकै समुद्रमा आउने भूमरी तथा ज्वारभाटा बन्न जान्छन्। यी ससाना पानीका लहर देखि समुद्रमा आउने ज्वाराभाट बनेको जीवनको यो तीतो मीठो आँधीबेरीले उनलाई कहिलेकहीँ, समुद्रमै लगेर मिलाए जस्तो भान उनले महसुस गर्दछन्। जव उनी कुनै गाडीमा चढ्दछन्। उनलाई कन्डक्टरले "बुढाबा अल्लि अघि सर्नुहोस् " भनेर आदरभाव पोख्दछ। आज देशमा चलेको द्धन्दले सारा नेपाली आत्तिएका र सत्तिएका छन्। सबैको नेत्रहरू शान्तिको परेवा नेपालको गगनमा उडेको देख्न सकिन्छ कि भनेर अडिरहेका छन्। भाइले भाइलाई गोली र गोलाले ढलाई रहेका छन् । यो ढलाई कसैले वीर गति प्राप्त गर्दछन् भने कसैले आतङ्ककारीको बिल्ला भिरेर उनैको समुहले लगेको शन्देश रेडियोले फुकिरहेको हुन्छ। यथार्थतामा दुवै एउटै नेपाली माताका सपूत हुन्। दुवै यस देशका नागरिक हुन। दुवैको कर्मले यो देशको विकास अग्रसर हुने छ। यी दुवै भाइभाइ को मातृत्वमा कलङ्क लागेको देख्दा कता कता यो छाती चिरिएर आउँदछ। यी बारुदको खेतीवालाले बाहादुरिता पोखिरहेका छन्। भने सारा नेपाली नारीहरूको सदृदय गोलीको आवाजले छिया पारेको छ। यहाँ सुर212ाजाँच हुन्छ। टाढा टाढा झोलावोकेर हिडाइन्छ। यस्तै क्रममा जीवन बाबु पनि सुरक्षाजाँच मा जान झोला वोकेर हिड्न थाल्दछन्। सुरक्षामा खटाइएका सुरक्षा कर्मीहरूले "बुढो मानिस बसे हुन्छ, हिडन पर्दैन " भन्ने आवाज सुनेपछि बसको सिटमा वस्दछन्। उनको मनमा बुढो मानिस भनेको शब्दले कता कता सियोले कोपे झै कोप्दछ। उनि घोरिन्छन् र भन्दछन््– "म कति बुढो भएँ छु र " अनि उसले सारा शरीर नियाल्दछन्। कता कता जीवन बाबुलाई दपर्ण हेर्ने मन जाग्दछ। यस्तो दर्पणहेर्ने मन जागेको पनि पहिलो पटक हो ।  उनले कहिलै दर्पण हेर्ने गर्दैनथे। जीवन दर्पणको अघि उभिन्छन््। उनलाई पत्ता लगाउँनु थियो –उनी कति बुढा भएकाछन््। जव जीवनले ऐना हेर्दछन्, उनको कपाल पुरै सेतो भैसकेको उनले पाउँदछन्  तर अरु शरीर भने ठीकै लाग्दछ। गाला चाउरी पनि त परेका छैनन्। यस्तै यस्तै दुर्दशामा वितिरहेको बुढौलीलाई अझै अनौठो तव लाग्दछ जव उनी बसेको छेउकै घरमा वस्ने एक जोडिकी महिलाका घरका वृद्व महिला र उनका सबै छोरा छोरीले जीवन बाबुलाई अङ्कल भन्दछन्। जीवनले विचार गर्दछन् ती महिला र उनको श्रीमतीको उमेर हारा हारीमा छ छोरा छोरी जीवनका छोराछोरी भन्दा कम उमेरका छैनन्। जव ती महिलाले जीवनलाई अङ्कल भने पछि उनलाई धेरै रमाइलो लाग्दछ। उनले मनमनै भन्दछन्– "कस्तो तीखो आँखा मलाई पनि बुढो देख्ने " अनि उनी सोचमा डुब्दछन्, अनि जीवन बाबु निर्णयमा पुग्दछन् – "यो आदर्शवाची शब्द हो " अव कुरा आउँदछ। जीवन वाबु दुई नाती र तीन नातीनीका हजूरबा भैसकेका छन्। उनका सबै छोरा छोरीको विवाहा भैसकेको भए त दर्जन भन्दा बढ्ता नाती नातीनीहरू भैसक्ने थिए। त्यसो हुँदा उनी हजूर बा भैसकेका छन्। हजूरबा त घर बाहिरको साना साना नानी बाबुहबरको कुरामा उनी शङ्खमूलमा डेरा वस्दाको कुरा सम्झन्छन्– "जव उनी कोठाबाट वाहिर निस्कन्थे त्यति वेला त्यो घरमा बहालमा बस्ने हरूका छोराछोरीहरूले हजूरबा भनेर हात मिलाएर बिदा गर्दथे र जव उनी जागिर बाट फर्कन्थे, त्यति बेला पनि ती वाल बालिकाहरूले हजूरबा आउनु भयो भनेर हात मिलाउँदथे। जीवन बाबु जागिरमा थिए। उनी सरकारी कामको शीलशीलामा ठाउँ ठाउँ जान पर्दथ्यो। बाहिर जाँदा जहाजबाट जानिआउने गर्दा जहाजमा चकलेट बाडिन्थ्यो। जीवन बाबुले चकलेट खादैनथे तर दुई चार चकलेट पकेटमा राख्दथे। डेरामा फर्कदा जीवन बाबुले थप चकलेट किनेर ती साना बच्चा हरूलाई बाँडदथे। अव त ती सबै नाती नातीनीहरूले भन्न थाले–"हजूर बा  हजूर बा जहाज चढेर पर गएर आउने है।"        यस्तै रमाइलोमा जीवन बाबुले आफ्नो दैनिक जीवन विताउँदै थिए। सरकारले बुढो घोषण गर्‍यो। तर जीवन बाबुले बुढापा स्वीकारेनन्। उनी अव गैह्रसरकारी संस्थामा काम गर्न थाले। अव त उनलेे हजूरबा को पदवी सजिलै स्वीकार्न थाले। अव उनी साच्चिकै हजूरबामा परिणत भए। उनले हजुरबामा आफूलाई घोषणा गरे। अव त जीवन बाबुले हजुर बा शब्दलाई मीठो मान्दछन््। अब उनी हजुरबा शब्दमा झस्किदैनन् लामो समय पछि जीवन बाबु पाल्पा र नवलपरासी को केही गाउँ विकासहरूमा गएका थिए। नवलपरासीमा उनको बसाइ कृषि विकास कार्यालयको पाहुनाकोठामा भयो। उनी विहान चारै बजे उठ्ने गर्दथे। विहान उठेर व्यायम गर्ने हिडने उनको नित्य क्रिया भएको थियो। उनी जव पाहुना कोठाबाट वाहिर आँउदछन् । गेटमै एउटा चिया पसल भेटदछन्। बाबु बितेर आमाले हुर्काएकी ती सानी नानी उनको नजिक आउन थालिन्। उनले चिया बनाउने महिलासँग धेरैकुराहरू गर्दछन्। जीवन बाबुलाई दया जाग्दछ। सहानुभूतीको शब्द वाहेक के नै हुन सक्दछ र उनले जीवन गुजरा चलाउने कर्ममा जुट्ने र अघिबढने सान्त्वना दिन्छन्। ती सानी वच्चीले जीवन बाबुको परिचय आमासँग मागिन्। आमाले –"हजुरबाके  हजुरवा " के भन्पाएकी थिइन्। ती सानी नानी उनको काखमा चढिन्। जीवन बाबुको दाह्री मुसार्न थालिन्। काखमा धेरै बेर बसिन्। जीवन बाबुको गालामा हजूरबा भन्दै म्वाइँ खाईदिइन। अव त जीवनबाबु ले उनलाई हजूरबाको माया बाँडे। उनी सोचमा डुबे। उनी प्रती प्रेमको गहिरो छाप जीवनले महसुस गरे र भने – "म सबैको हजुरबा। यो हजरबा बन्नेप्रेणा सधै सधै नै मिलोस् " उनको यो प्रेमको शब्द को अमरत्वको लागि सूर्यको लाली पूर्ण यौवनतिर उनको शिर निहुरियो।