उनी बौलाइन्

उनी बौलाइन् सदानन्द अभागी         शान्तिमायाको विवाह भएको आज धेरै बसन्त पार भै सकेका छन्््। शान्तिमाया सानोमा स्वभावले तेजिली, काममा फूर्तिली रङ्गमा गहुँगोरी, चौडा निधार, राता–राता पुष्ट गाला, पिपल पाते ओठ, काला आँखीभौं मोती दन्त, कोयलीकण्ठ, ब्रह्मा नाके, कर्ण बाँके, कृष्ण–केश, कम्मर ढाक्ने चुल्ठो, कटीकेशरीको अनौठो दिव्यताले गर्दा उनी निकै सुन्दरी देखिन्थिन्। कसैको एकपटक नजर पर्‍यो भने उसका आँखा उनको शरीरमा गाडिइ रहन्थे। उनीसँग वैंशालु युवाहरूले मायापीरति गाँसु – गाँसु गर्दथे।        रूपमा रूपवती भए पनि हठमा निकै हठी, अर्काका कुरा कट्नमा निकै टाँठी बुद्धि नभए पनि आफूलाई ठान्ने निकै बाठी, रिसउठे समाउने लाठी, कुरकानीमा हुने च्याँठी अरु कुरामा गाँठी नगुठी, आदि आदिले गर्दा उनको कसैसँग मेल मिलाप केही थिएन। बाख्रा चराउँदा देखि लिएर घाँसकाट्न जाँदा पनि उनी आफ्नै पाराकी थिइन्।        समयचक्र वित्न कति लाग्दो रहेछ र? अवत उनी तरूनी पनि भइन्। उनको विवाह पनि भयो। भनौ उनको विवाहको धेरै बसन्त पार पनि भै सकेकोछ। कता कता उनको विवाह हुन पनि त निकै कठिन भएको थियो। उनकी एउटी साथी थिइन्। उनको नाम कान्तिमाया थियो। नामले कान्ति भए पनि रूपमा भने उनी मध्यम खाले नै मान्नु पर्दछ तर पनि कुरूप भने भन्न सिकदैन। शान्तिमाया र कान्तिमाया भने निकै मिल्ने जोडी थिए। यी दुवै ब्राहमण पुत्री थिए। तव पनि दोहोरी गीत गाउँनमा यिनको जोडी अपूर्व थियो। दुर्भाग्यको कुरा के भने आजको जस्तो प्रतिस्पर्धामा जानेगरि यिनको जोडीलाई ब्राह्मण पुत्री भएकोले दोहोरी गीतमा सजिलै जान पाच्य भने थिएन। यिनलाइ वाहनाको खाँचो हुन्थ्यो। त्यसैले यिनीहरूले झुटा बहना भने अवस्य बनाउन पर्दथ्यो। यी दुवैको कहिले कान्तिमाया कहाँ जाने कहिले शान्तिमाया कहाँ जाने, कहिले दुवै कहिले सानीअमा , कहिलै ठूलीआमा र कहिले मामा आदि वहाना जुटाउनु पर्दथ्यो र लुकी लुकी यी दुवै दोहोरीमा जुट्दथे। बाबुलाई थाहै लाग्दैनथ्यो। शान्तिमायाले आमालाई भने फुरुक्क फुर्काउन जान्दथिन्। कान्तिमाया पनि कहाँ कमथिइन् र उनले पनि आमालाई फुरुक्क फुर्क्याउन जानेकी थिइन्। एक दुई पाकेट सिगरेट र एक दुई रुपियाँको नरिवल मिस्री ल्याइ दिए पछि यी दुबैका आमाहरू फुर्किन्थे।        दिन बित्तै जाँदा गीत गाउँदै जाँदा यी दुवै तरुनीहरूको सम्पर्क एकजना खरदार साहाबसँग भयो। खरदार साहाव पनि कुराका चिप्ला, बातमार्न सिपालु, व्यवहार हेर्दा दयालु र मायालु, भित्री दिलले गोमनसर्प, जातले ब्राहमणपुत्र भरखर भरखर रक्सी खान सिकेर पढ्न जानेका कामसूत्र, कामसूत्र पढेपछि देखिने कामातुर, जनताको पैसा धुतेर कमाएका भरपूर। यही भरपूरतामा बनेका तिनी असूर र ती दुबै तरूनीको यौनस्वसण गर्नमा लाग्दथे प्रचूर। यिनी सफल पनि भए। दुवै तरुनीलाई आफूले गर्ने सेवन गराउने दिन भरी चुरोटको खिल्ली तनाउने र मनलागेको कुरा भनाउने र आफूले पनि मनलाएको कर्म गर्ने जस्ता क्रियाकलापहरू त्यहाँ सजिलै हुने गर्दथे। यी दुईटीलाई पनि त कुखुरे बैंसले सताएको थियो। त्यसो हुँदा शान्तिमाया र कान्तिमायाले सजिलै आफ्नो यौवन खरदार साहावलाई सुम्पि सकेका थिए। शान्तिमाया कान्तिमाया भन्दा पनि खरदार साहावलाई हत्याउन हप्ता हप्ता दिनमा सके सम्म कान्तिमायालाई उछिछीन् पुगि सकेकी हुन्थिन्। कान्तिमाया पनि के कम उनको पनि कृया यस्तै चल्दथ्यो। कहिलेकहीँ दुबैजना एकै चोटी हाँजिर हुन पुग्दथे। खरदार साहाबले दुवैजनालाई आफ्नो हृदयमा राख्न चाहेका थिएनन् पनि र दुबै जनालाई भूलभूलैयामा राख्दा खरदार साहाबलाई जे जति रमाइलो हुन्थ्यो त्यो रमाइलोपनालाई किन छाडने यही नै ख।रदार साहावको मूलभूत लक्ष थियो। कहिलेकहीँ भन्ने गर्थे –" ए कति दिन पर्खने?" "सनाही बजाउने हैन? कान्तिमायालाई नभन्नुनी  भनेर शान्तिमायालाई भन्ने गर्दथे। यही कुरो कान्तिमाया एक्लै हुँदा गर्ने गर्दथे।"        अव त कान्तिमाया र शान्तिमाया चुरोट र सुरामा पल्कि सकेका थिए।  जव खरदार साहावले सुराले यी दुवैलाई लठ्ठाउँथे तव यी दुवै सुन्दरीले आफ्नो अस्तित्वलाई भूलिदिन्थे। कहीलेकहीँ जव दुवैसँगै हुन्थे, त्यतिबेला उनले एकलाई धेरै रक्सि खाएर ढलाई दिन्थे या बजारमा केही किन्न पठाइ दिन्थे। अर्किलाई आफ्नो नजिकमा ल्याई सम्पर्कमा राख्दथे। अर्को दिन पनि अर्किलाई त्यस्तै गर्दथे। यो कर्म उनले सूर्यले आफ्नो रूप लुकाउन नपाउँदै समाप्त हुन्थो। चन्द्रमाको उदयहुनु अगावै शान्तिमाया र कान्तिमाया आफ्नो घर पुग्नु पर्दथ्यो। दिनभरी सुराको नशामा डुवेर सुत्नेवाली बजारमा समान किन्नेवाली र दिनभरी आफ्नो अस्तित्व बेच्नेवाली थकानमा परेर मन लागि नलागि घरतिर लाग्दथे। मानवले आफ्ना क्षणिक स्वार्थ पूर्ति गर्नको लागि जे पनि गर्न तयार हुने भएकोले नै विश्व वातावरणमा नकरात्मक प्रभाव पर्न गएको हो र जान्छ। सही अर्थमा हेर्दा खरदार साहवले आफ्नो घरमा आफ्नी जीवन साथी भि156याइ सकेका थिए। उनकी जीवन साथीले उनको स्वागतको लागि ढोका खुलेर प्रतीक्षा गरि रहेकी छन्््। यो जानकारी यी दुवैलाई तवमात्र थाहा लाग्यो जव उनीहरूले खरदार साहावले विवाहाको फोटाहरू छरपष्ट पारेर टेबुलमा राखेका थिए। अव त यी दुबैलाई खरदार साहावले नअगाल्ने सङ्केतको रूपमा लिएका थिए।        यी दैनिकीको समयचक्र बित्तै जाँदा शान्तिमायाको विवाहा एकजना सुब्बासाहाबसँग भयो। सुब्बासाहाव निकै सज्जन थिए। उनको नाम सुद्धराम थियो। शान्तिमायाको बाबुले सुद्धरामको भोलापनमा वीजय प्राप्त गर्दै आफ्नी अर्कैले लुटेकी छोरीलाई हिलालाउन सफल भए। शान्तिमाया खरदार साहावकी रोमाञ्चित सुन्दरी बाट सुब्बा साहावकी गृह्यलक्ष्मी बनिन्। सुद्धराम नाम मात्र सुद्ध काम न सामका बुद्धुराम थिए। जति बुद्धुराम भए पनि शान्तिमायाको सुद्धरामसँग राम्रो सम्बन्ध हुन सकेको थिएन। उनी नामले शान्ति, कर्मले क्रान्ति, अनि हरेकपल उनमा देखिने भ्रान्तिले गर्दा शान्तिमाया र सुद्धरामले जीवनमा कहिले नै आनन्दता पाउन सकेनन् शान्ति, किनकी शान्तिमायाले आफूले गर्न चाहेको काममा सुद्धरामले जे भने पनि मान्नेवाला थिइनन्। घरमा मृत्युपर्दा पनि उनि कुनै प्रवाह नराखी झगडा गरेर होस् वा सल्लाहा बाट होस् खरदार साहावको नज्दिक पुग्दथिन्। कान्तिमायाले निर्धाराण गरेको दोहरी गीतमा सहभागी हुन पुग्दथिन। शान्तिमाया र कान्तिमायाले हाट बजार, मेलापर्व आदि कुनै पनि उत्सव छाड्दैनथे। यस्तै यस्तै कार्यक्रममा जीवन गुजरा चलिरहेको थियो। सरकारी जागिर कहिले कहा147, कहिले कहा147, सरुवा भैराख्ने गर्दछ। यहा147 पनि खरदार साहवको पनि सरुवा भयो। सरुवा भएको जानकारी खरदार साहवले कसैलाई दिएनन्। खरदार साहाव रातारात भागे। शान्तिमाया र कान्तिमाया उनलाई भेट्न जा147दा उनको डेरामा ठूलो ताला झुण्डिएको थियो। घरबेटीले मुसुमुसु हा147स्दै भने– "तपाईहरूको ठिटो भागी सक्यो।" अवत शान्तिमाया र कान्तिमाया दुबैले मुखा मुख गर्ने सिवाय अरु केही वाँकी रहेन। यी दुवै तरुनीको जीवनको खुड्किलो निकै तीतो भयो। हुन त यी दुईवटी जति मुर्ख महिला कुनै हुन सक्दैन। दनदन जलेको आगाको ज्वाला हो भन्दा भन्दै त्यसमा हाम फालिन्छ भने निश्चय नै जलाउँदछ। यहाँ पनि यी दुवैले जान्न पर्ने सरल कुरा के भने "कुनै पनि लोग्ने मानिसले घरमा श्रीमती हुदाँ हुदै दुई दुई ठिटीलाई आपनो श्रीमती बनाउँदैन " पाती भन्दा पनि तीतो जीवनको अनुभव बटुल्दै शान्तिमाया र कान्तिमाया आफनो माइततिर लागे। शान्तिमाया नामकी मात्र शान्ति थिइन्। त्यसो हुँदा उनको जीवनमा उनले शान्तिको बाटो कहिलै पैल्याउन सकिनन्। उनले हरेक कुरामा श्रीमानसँग क्रान्ति गर्दछिन्। मीठो हँसाईको ओठमा मुस्कान कहिलै आउन सकेन। आँखामा आँसु बगाउँन, निधारमा गाँठापार्न झनक्क रिसाउन उनलाई कुनै समय लाग्नैनथ्यो र कुनै कारण पनि चाहिदैनथ्यो। दुवैको जीवनको खुसीयाली त मेटिएकै थियो त्यसमा पनि द्वन्दलको धारिलो खुकुरीले कतिवेला त्यो घरको समग्र वैभव समाप्त पार्ने हो त्यो समस्याको सम्झना उनीहरूले कहिलै सोचेनन्। तर सुद्धरामको सुधो पनाले गर्दा जति ठूलो अग्नि जले पनि राको ठूलो हुन पाउँदैनथ्यो। कान्तिमायाले धेरै दिन खरदार साहवलाई कुरेर बसेकी थिइन्। खरदार साहावले कुलेलम ढोके पछि आफ्नो भावी जीवन बिताउन विवाहा गर्ने निधो लिइन्। उनको विवाहा एक जना कुशल कृषक सँग भयो। कृषकको नाम थियो यसपाल सिंह यसपाल सिंह ठकुरी खानदानको मानिस थियो। यो विवाहामा कान्तिमायाका घरपरिवार खुसी थिएनन्। उनी भागेर गएकी थिइन्। भागेर गए पनि बैबाहिक जीवन भने सुमधुर सम्बन्धमा उनले विताउने कोशिश गरिन्। तर उनको हरेक प्रयत्न बाबजुद पनि उनको श्रीमानले उनलाई आनन्दका साथ अङ्गाल्न सकेनन्। उसले भगायर लाने गल्ति जुन गर्‍यो त्यसको  महसुस तवमात्र गर्‍यो जव उसले आँफ्नी श्रीमतीको सारा जवानी विवाहा अघि नै लुटिइसकेको थियो भन्ने कुरा शङ्का गर्न थाल्यो। शङ्का गर्दा लङ्का पिरर्दछ भन्ने उखानै छ। के गर्ने शङ्का को अव कुनै उपचार छ? मृत्यु पछि लासलाई दवाई खुवाए सरह नै त होनी? आफ्नो बन्धनबाट ऊ सजिलै बाहिर आउन सक्दैनथ्यो। सकोस् पनि कसरी? जे पायो त्यसैमा सन्तोष प्राप्त गर्न नसक्नु नै उसको मुर्खता थियो। ऊ आफैले सन्तोषको बाटो छाडेर यसपाल सिंहले निकै रक्सी पिउन थाल्यो। रक्सीको नशामा बडवडाउन थाले पनि उसले यथार्थत उकेल्न भने सक्दैनथ्यो। किनकी कान्तिमायाको जवानी लुटिएको न कुनै प्रमाण थियो र कुनै साक्षी।  यता जीवनका खुडकिला पुरा चढ्न नपाउँदै कान्तिमायालाई यो पृथ्वी छाड्न पर्‍यो। अति कलिलो र चढ्दो जवानीको कान्तिमायाको मृत्युले यसपाल सिंहको घर नवजात छोरा र तीन बर्षे छोरी संरक्षक बिहीन भए। कान्तिमायालाई जीवनभर सुराबाट पीडित श्रीमानको सेवागर्न परे पनि सुरापीडित श्रीमानले कहिलै दुखदिएनन्। आत्मग्लानिको कारणले गर्दा यसपाल सिंहले कान्तिमाया जीवितछन् देर उनको शिर कहिलै ठाडो भएन। उनले असफलताको जीवनको गोरेटोमा कान्तिमायाको श्रीमान पिल्सिएको वेदनाबाट अलगियो तापनि वास्तविक मर्म र मानवीय धर्मबाट भने ऊ आज ठूलो दुःखको भुमरीमा फसेको छ। समाजको फुसफुसे र घुसघुसे बचन भने अव सायद कतैबाट आउनेवाला छैनन् होला? कसैको तीखो बोली सुन्न पनि पर्ने वाला छैन होला? तर उसको जीवनभर साथ दिने र त्यति सुसिल श्रीमतीको मरणको पीरले उसलाई सताउनु अवस्य पनि स्वभाविक थियो। "भए सस्तो नभए कस्तो" ऊ तडपिएको छ। आज ऊ साह्रै सत्तिएको छ। यौवनको उर्लदोछाल यौवनसमुद्रमा छचल्कि रहेको छ। दुई साना साना नानी–बाबुहरू घरमा माता विहीन भएका छन्््। अर्को विवाह पनि ऊ गर्न चाहादैन, किनकी यी दुई निर्दोष बालबालिकालाई सौताने आमाको बुहार्तन भोगाउँन ऊ चाहादैनथ्यो भने विवाह नगर्दा आफ्नो सौलो जीवन एकलो भएर बित्ने भयो। उसले आफूलाइ साह्रै एक्लो सम्झन थाल्यो। आज ऊ यथार्थको धरातलमा ओर्लिन्छ र भन्दछ –"विवाह अघिको अल्लारे वंैसमा बहिले के भयो कहिले के गरियो कसैले के भन्यो कसैले के भनेन भनेर अल्भि्कनु र त्यसैमा पछि लागेर आफूलाई अलमल्याउनु  र मानसिक विचलनमा जानु मूर्खता हो। विवाह पछिको साराजीवन उसले ऊ प्रती निभाएको कर्तव्य, सेवा अनुशासन, आदि सबैकर्महरू पूर्ण पतिब्रता नारीका भन्दा उनमा के कमी थिए र? साक्षत ऊ सती नै त थिई।" पतिको हरेक चाहना, हरेक आवस्यक्ताको परिपूर्ति तर्फ ध्यान दिनु उसको नित्य कर्म थियो। कुसल गृहणीको कर्म, अतिथिको सेवा, पतिपरायणी उनी साक्षात देवी नै थिइन्। उनको यत्रो सेवामा पनि पतिदेव प्रफूल्ल नभएको देख्दा उनलाई कताकता विरक्तताले कहिलेकहीँ र जवानीका यादगारले पनि त सताउँदथ्यो होला? यी भावनाहरू कहिलै उनीबाट बाहिर आएनन्। पतिबाट प्राप्त असल र दुव्यवहार सबै पचाइदिईन् कान्तिमायाले। कान्तिमायले सिगरेट निकै पिउँथिन्। सायद यो सिगरेटको कारण नै होला उनलाइ सानै उमेरमा क्यान्सरले पकड्यो। यही कारणले उनको मृत्यु भयो।  मानवले बिकृतिको मुहानलाई बिकृति ठानेन र त्यसैबाट आफूले अतृप्तिलिन खोज्यो भने सधैकोलागि ऊ भासिन्छ। बिकृतिलाई सुकृतिमा परिणत गर्न सक्नु नै त महानता हो।  सुधारिएको त्यो गुणमा जान नसकेर संकामा शान्तिका सारा वैभव त्याग्नु भनेको यसपाल सिंहको मुर्खता नै थियो। आज मात्र उसलाई मृतपत्नीको महान गुणले सताउँछ र त्यो गुणलाई मेटाउन चाहेर पनि मेटाउन सक्दैन। मनमा भरिएको दर्दलाई पचाउन उसले कुलतको बाटो समाउँदछ। यो उसको दोस्रो मुर्खता थियो र दोस्रो अशान्तिको बाटो थियो। अव त उसको जीवनसाथी भनेको रक्सीका सैाला बोत्तलहरू हुन्छन्। पेटमा र काखमा तिनै बोत्तलहरू उनले अङ्गाल्दछन् र रात दिन तिनैको सहारामा उनी बाच्ने गर्दछन्। उनको अवको कर्म दिन बिताउनु र काल कुर्नु उनको दैनिकी थियो।        सुद्धरामले शान्तिमायालाई प्रेम दिल खोलेर दिन्थ्यो। भावना पोख्न चाहान्उ। धेरैकुराहरू सम्झाउँदथ्यो तर शान्तिमाया भने त्यो सम्झनेबाली थिइन। मुखमा आएका शब्दहरूको प्रयोग समाजमा बोल्न नहुने शब्दहरूको प्रयोग गर्दथिन्। जव उनी कलह गर्न थाल्दथिन् तव कुनै शब्द केलाउन चाहदैनथिन्। जीवनको सफलताको खाँचोमा सुद्धरामले फलामका चिउरा दिन प्रति दिन चवाउँदै थियो।        शान्तिमायाको पनि दैनिकी बिग्रदै गएको थियो। उनलाई यौवनकालका हरेक घटनाले सताएका थिए। उनी बसेर टोलाउँदथिन् र सम्झन्थिन् – "त्यो बाल्यकाल, त्यो जवानी, ती खरदार साहाव, त्यो मीठो रक्सी, त्यो खरदार साहावको पलङ्ग, दिउसै लुटाइएको त्यो जवानी तथा खरदार साहावको मीठो चुम्बन, त्यो दामी सिगरेट आदि आदि ...।" यी दृश्यहरू उनको आँखाको पर्दामा झरिरहेका छन्। सुद्धरामको घरको सार वैभव जति उनले केही अङ्गाल्न चाहिनन् र उनीमा त्यही ठूलो पश्चताप थियो जुन सुद्धरामकी पत्नी भएर दिन गुजरा गर्न परिरहेको छ । पश्चतापको अग्निमा उनी जलीरहेकी छन्। लुटेराको यादगार र मायामा उनी तड्पी रहेकी छन्। त्यै लुटेराको यादमा उनी सुकीरहेकी छन् ।        संसार कस्तो छ? यहाँ कसैले दिएको सुद्ध मायालाई स्वीकारिदैन। कसैको लुटाईलाइ पनि लुटाइ नसम्झेर मायामा लिइन्छ र दिएको धोकालाई धोका सम्भि्कदैन। कस्तो माया, कस्तो याद, कस्तो पागल पन, सौलो मायाको महलमा आगो लगाएर खरानी बनाउने र पाइसकेको धोखा वितिसकेको यादगारमा आफ्नो प्राप्त सारा आनन्दता र वैभव आदिलाई मानसपटलबाट पन्छाउँदै बितिसकेका यादगारमा मानसिक सन्तुलन विगारेर भौंतारिनु?        आज शान्तिमाया साच्चिकै पागल बनेकी छन् । यो पागलपन देश विकास, समाज विकास, घर विकास तथा स्वयम् आफ्नै विकासको लागि पनि त हैन। घरको मायाको सुधारुपी नदी नबगेको पनि त हैन। उनीमा बोलिछ मनपरी बोल्नको लागि, उनमा टाउको छ केवल कुसोचनको लागि र सोही  बाहिरी प्रदर्शनको लागि। आज उनी सोचन विहिन भएकी छन्। हिजोको त्यो सुन्दर मोटो शरीर आज शिथिल भएको छ। उनी निकै दुब्लाएकी छन्। आज सारा वैभव, त्यो मायारुपी सुधारस कता कता जहर हुन पुगेको छ। यो घर उनको लागि जेलखाना भएकोछ / स्मसान घाट भएको छ। सुद्धरामको हरेक बाणी उनको लागि जहर मिश्रीत तीर भएकोछ। अप्राप्य लुटेराको मायामा उनी पागल भएकी छन्। मानसिक डाक्टर कहाँ उनलाई लगिएकोछ। छोरा छोरी चिल्लाई रहेका छन्, तर सुद्धराम भने भगवानलाई पुकारी रहेका छन्–" हे भगवान यो उग्रचण्डीलाई यो जुनीमा व्यहोर्न परे पनि अर्को जुनीमा भने व्यहोर्न नपरोस्, नपरोस्, नपरोस्।"